Vakantie of niet

De laatste jaren is het een groot goed, dat mijn lief en ik jaarlijks een verre, enigszins avontuurlijke reis maken. Zo’n vakantie van drie weken gemiddeld is al bijzonder inspirerend, en daarnaast geeft het ons veel voor- en nagenietmomenten. Je bent er het hele jaar een beetje mee bezig. Natuurlijk beseffen wij dat het een luxe vorm van genieten is. We hebben in onze jeugd nog meegemaakt dat er helemaal geen vakantievieren bij was.

Dit coronajaar wordt ons luxe leventje op alle fronten onder druk gezet, waaronder onze vakantiebehoefte. Het is een van de vele moderne geneugten die ineens wegvalt. Het toerisme over de gehele wereld is zo goed als stil komen te vallen. Economisch, maatschappelijk gezien is het drama in deze sector enorm: lege hotels en restaurants, lege stranden, lege attractieparken, geen vlieg-, bus- en cruiseschepen verkeer, bedrijven gaan failliet en ontelbaar veel mensen raken werkeloos. Corona haalt ons kapitalistisch systeem behoorlijk onderuit.

Wij hadden dit jaar het plan te wachten met het uitzoeken van een verre vakantiereis tot na onze verhuizing. Maar verre reizen zijn nu geen optie, in het vliegtuig stappen doen we liever niet. Simpel met de auto de grens over, brengt ons direct in oranje gekleurde gebieden. En de verwachting is dat dit nog wel even zal duren. Wat overblijft is vakantie vieren in eigen land. De komende herfstvakantie zijn alle huisjesparken vol met Nederlanders, ondanks dat ons land bijna geheel code rood dreigt te krijgen. De vakantiebehoefte van de mens blijkt ongelooflijk groot. .

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20201009_113258-1.jpg

In deze coronatijd is sowieso niets meer vanzelfsprekend. Dat zijn we niet meer gewend en dat is duidelijk te merken. Veel mensen worden onzeker en angstig. Weer anderen gaan in de verzetshouding en weigeren zich aan te passen aan de nieuwe leefregels. Wat mijzelf betreft, wil ik graag proberen zelf de regie te voeren en mij niet te laten leiden door zaken waar ik weinig invloed op heb. Mijn strategie in situaties waarin mijn ‘normale’ leven stevig onder druk komt te staan, is zoeken naar eerdere bijzondere levenservaringen klein of groot. Deze ervaringsmomenten zijn voor mij ankerpunten waar ik vervolgens energie uit put in de huidige situatie.

In deze coronatijd zijn de herinnering aan mijn ouders zo’n ankerpunt. Zij hebben zowel de crisis in de jaren dertig van de vorige eeuw als de oorlogsjaren meegemaakt. Deze extreem angstige en verwarrende tijden hebben zij met verve doorstaan. Met een rotsvast vertrouwen in een goede toekomst voor hun kinderen hebben zij vervolgens hard meegewerkt aan de opbouw van ons land in de jaren vijftig vorige eeuw.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20170904_114835.jpg

Onder een geheel andere noemer is een ankerpunt ons tweejarig verblijf in Kenia. Mijn lief en ik ontdekten daar dat het er in het dagelijkse leven vooral aankomt op basale levensbehoeften als wonen, werken en eten. Als dat goed is, ben je in principe een gelukkig mens. Al de rest is bijzaak. Eenmaal terug in Nederland waren we behoorlijk verward over de welvarende, hectische wereld waarin we weer terechtkwamen. We probeerden ons aanvankelijk er tegen te verzetten. Het heeft slechts enkele maanden geduurd en toen zaten we weer in ons ‘welvarende’ levensritme.

Dit jaar, voor het eerst in ons 49 jaar samen-zijn, moeten mijn lief en ik allerlei geneugten even loslaten. Gezondheid is het belangrijkste op dit moment. We proberen daarom voorzichtig te leven en dan mis je natuurlijk van alles. Dan denk ik, ach, ik moet niet zeuren. Ik voel mij gezond en gelukkig. Wij wonen in een prachtig appartement, hebben allebei een pensioen en voedsel is er in ons land meer dan ruim voldoende. Alle rest is bijzaak!

En wat vakantie vieren betreft, hebben we een trekhaak onder de Alfa laten zetten (iets dat ik voorheen nooit wilde) en een fietsrek gekocht. Zo kunnen we als rechtgeaarde, gepensioneerde Nederlanders met onze e-bikes er op uittrekken in eigen land.

Nooit gedacht overigens dat wij aan dit stereotype gedrag zouden meedoen!

De familie app

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-3.jpg

Via de familie app krijg ik een prachtige foto waarop onze kleindochter van bijna drie jaar haar pasgeboren zusje op schoot heeft. Naast haar zit de trotse vader die de slapende, pasgeborene extra vasthoudt. De grote zus kijkt met stralende ogen in de camera. Haar nieuwe zusje is net zo klein als de pop, waarmee ze de laatste maanden altijd speelt als ze bij opa en oma is. Een prachtig ontroerend beeld! Wat zou ik graag deze foto op mijn blog zetten….. Helaas kunnen foto’s op open sociale media gebruikt worden voor andere doeleinden en daarom doe ik dat maar niet.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200915-wa0003.jpg

Vanwege de corona moet ik het voorlopig doen met de foto’s en de verhalen. Ik mag mijn kleinkind niet even aanraken en knuffelen. Ook mijn schoondochter en zoon omhelzen is niet gewenst. Dat is heel raar als je beseft dat elkaar aanraken een fundamentele behoefte van ieder mens is. Natuurlijk mis ik dat erg. Ik denk dat dit gemis en de mogelijke gevolgen daarvan voor heel veel mensen steeds zwaarder gaat wegen.

Niet aan mogen raken en knuffelen doet mij terugdenken aan mijn onderzoek in 1997 naar intimiteit bij ouderen in zorg- en verpleeginstellingen. Of beter gezegd het gemis aan intimiteit. Zorgorganisaties werken met dienstroosters, vaste tijdsblokken, vaste teams, voorgekookte kwaliteitseisen en zo meer. Dat maakt het moeilijk een veilige, warme leef/woonsituatie voor de kwetsbare oudere te creëren. Onderzoek toont aan dat het gemis aan intimiteit, fysieke én psychische vertrouwelijkheid in je directe leefomgeving, een behoorlijke negatieve invloed heeft op je welbevinden. Dat wil je natuurlijk niet als zorginstelling. Ik pleit er dan ook voor in mijn onderzoek om op individueel zorgniveau de oudere meer ondersteuning op zelfsturing te bieden. In alle kwetsbaarheid kan iemand altijd eigen keuzes maken, hetgeen je gevoel van eigenwaarde versterkt. Algemeen pleit ik er voor in het kader van intimiteit meer ruimte en aandacht te geven aan privacy en eigen leefstijl. In een dergelijk woon/leefklimaat kan de kwetsbare oudere kwaliteit van leven nastreven en ervaren.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200916-wa0002.jpeg

Dit onderzoek heeft mij persoonlijk extra alert gemaakt als het gaat om intimiteit in mijn eigen leefomgeving. Ik zoek als fulltimepensionado bewust naar warme en vertrouwde contacten. Zonder het al te zwaar te maken, probeer ik meer dan anders snel een persoonlijk gesprek te voeren door te zeggen wat ik echt van bepaalde zaken vind. Tegelijk wil ik respect tonen voor andermans keuzes qua leefstijl. De setting waarin veel van deze contacten plaatsvinden mag best een beetje Zwitserleven oproepen: thuis of in een restaurant bij een etentje, in het café – liefst op het terras – met een drankje. Het is heerlijk om je deze luxe te kunnen permitteren.

Echter door de anderhalve meter en al die andere maatregelen, is het lastig om je sociale contacten goed te onderhouden. Afgelopen weekend zouden we het jaarlijkse familieweekend houden. Uiteindelijk is dat geannuleerd en vervangen door een wandeltocht ergens op de Veluwe. Ik ben niet mee geweest omdat ik een lichte verkoudheid heb. Waarschijnlijk overgenomen van mijn kleindochter die op het kinderdagverblijf zit en die sinds enkele weken weer wekelijks een dagje bij opa en oma is. Voor de zekerheid heb ik mij afgelopen maandag laten testen en die uitslag is gelukkig negatief. Het betekent overigens niet dat ik onze pasgeboren kleindochter nu mag vasthouden en knuffelen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-4-1.jpg

Deze week is de herfst begonnen. Niet een jaargetijde waar ik gek op ben. Samen met dit hele coronagedoe is dat een extra reden om de moed erin te houden en goede voornemens te maken. Ik blijf voorzichtig en optimistisch. Ik ga straks de traditionele griepprik halen en proberen me niet gek te laten maken door alle berichten over de tweede golf. Verder neem ik mij voor te blijven investeren in mijn sociale contacten, uiteraard telkens in kleine setting.

En zeker ga ik met volle teugen genieten van de foto’s en de verhalen op de familie app.

‘Lang leve de vergrijzing’

In Trouw lees ik een interessant interview met Patrick Deboosere, hoogleraar demografie aan de VU, naar aanleiding van zijn boek Lang leve de vergrijzing. Kort door de bocht geformuleerd zegt hij: ‘Een normale pensioenleeftijd is zestig. Je moet actief blijven, maar niet per se met werk’.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 550x550.jpg

Deze gedachte inclusief de kop ‘Lang leve de vergrijzing’ is mij uit het hart gegrepen. Ik ga niet in op de inhoudelijke argumenten voor pensionering vanaf je 60ste, die hij daarbij aanvoert. Vanuit mijn vakgebied gerontologie kijk ik liever naar de gehele levensloop en wil daarin de pensioenleeftijd meenemen. Ik haak aan bij het gegeven dat we anno 2020 bij de geboorte al min of meer de garantie krijgen om 85 jaar te worden. Tegelijkertijd is er een grens aan de ouderdom en moeten we de mythe ontkrachten dat we alsmaar fitter ouder kunnen worden.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20200902_152114.jpg

Als ik naar mijn eigen levensloop kijk, heb ik tussen mijn 23ste en 67ste gewerkt. Wel heb ik de kans gekregen en gegrepen om vanaf 63 jaar een beetje deeltijd pensioen op te nemen. Het geeft mij dan rust in het moeten maken van een goede omzet in mijn onderzoeks- en adviesbureau. Uiteindelijk ben ik op mijn 67ste echt met pensioen gegaan. Natuurlijk is het dan voor mij als gerontoloog interessant om te kijken hoe ik zelf omga met het pensionado-zijn. Ik schrijf daar vanaf 2014 een blog over.

Met mij zijn er op dit moment in Nederland zo’n drie miljoen burgers met pensioen. Alleen daarom al is het wenselijk vanuit een breder perspectief te kijken naar de huidige levensloop. Ik zie dan een levensloop die bestaat uit grofweg drie periodes: jong-zijn, volwassen-zijn en oud-zijn. Elk van die levensfase heeft zijn eigen ontwikkelaccenten op de diverse levensgebieden: lichaam/geest, sociale relaties, materiële zaken, activiteiten/werk, normen/waarden/zingeving. Ieders opdracht is – plechtig gezegd – een goed, gelukkig en zinvol leven op te bouwen en te leiden. In de levensfase jong-zijn staat opgroeien centraal met accent op onderwijs. In de levensfase volwassen-zijn is doorgroeien als mens belangrijk met het accent op (betaald) werken. In de levensfase oud-zijn blijf je doorgroeien met accent zingeving.

Elk individu heeft zijn unieke levensloop, die zich in ons maatschappelijke bestel binnen een bepaalde bandbreedte afspeelt. Zo zit jong-zijn ergens tussen 0 en 30 jaar, volwassen-zijn tussen 18 en 60 jaar en oud-zijn vanaf 60 jaar. In alle levensfasen gaat het er om menselijke waarden, betekenisgevende idealen, na te streven. Binnen dat spectrum is de economische waarde (in de zin van geld verdienen) vooral van toepassing in de levensfase van volwassen-zijn. Als we uitgaan van gemiddelde leeftijd 81 jaar zijn we daar de helft van ons leven mee bezig. De andere helft van ons leven maken we ons op een andere manier ‘te gelde’.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img_20190411_114148.jpg

Van de eerste levensfase vindt iedereen het logisch en normaal dat het kind de tijd heeft en krijgt om op te groeien tot een volwassen mens. Komen we echter in de levensfase van oud-zijn, dan gaan allerlei economische principes meespelen. We roepen: vergrijzing kost veel geld, de zorg voor ouderen wordt onbetaalbaar. We laten ons hersenspoelen met allerlei truttige programma’s op TV van en voor ouderen. Ouderen worden maatschappelijk gezien niet echt serieus genomen.

Het is de hoogste tijd om deze pensionado knop om te zetten. Wij, ouderen staan nog steeds volop in het leven. Sterker nog, wij weten er heel veel van! We zullen waarden als ervaring en wijsheid ‘te gelde moeten maken’ en ons laten horen, net als Jan Terlouw.  Zet je kennis en ervaring in, in de buurt ten behoeve van de sociale cohesie. Wissel (levens)ervaringen uit met anderen, kinderen, vrienden, buren. Wees er voor mensen in je directe omgeving die even ondersteuning nodig hebben…

En geniet, zoals ik met volle teugen van het pasgeboren leven. Ik ben weer opa geworden en hoop dat nog lang te zijn voor mijn allerliefste kleindochters, een van bijna drie jaar en een van drie dagen!!!.

‘Lang leve de vergrijzing’.