De familie app

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-3.jpg

Via de familie app krijg ik een prachtige foto waarop onze kleindochter van bijna drie jaar haar pasgeboren zusje op schoot heeft. Naast haar zit de trotse vader die de slapende, pasgeborene extra vasthoudt. De grote zus kijkt met stralende ogen in de camera. Haar nieuwe zusje is net zo klein als de pop, waarmee ze de laatste maanden altijd speelt als ze bij opa en oma is. Een prachtig ontroerend beeld! Wat zou ik graag deze foto op mijn blog zetten….. Helaas kunnen foto’s op open sociale media gebruikt worden voor andere doeleinden en daarom doe ik dat maar niet.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200915-wa0003.jpg

Vanwege de corona moet ik het voorlopig doen met de foto’s en de verhalen. Ik mag mijn kleinkind niet even aanraken en knuffelen. Ook mijn schoondochter en zoon omhelzen is niet gewenst. Dat is heel raar als je beseft dat elkaar aanraken een fundamentele behoefte van ieder mens is. Natuurlijk mis ik dat erg. Ik denk dat dit gemis en de mogelijke gevolgen daarvan voor heel veel mensen steeds zwaarder gaat wegen.

Niet aan mogen raken en knuffelen doet mij terugdenken aan mijn onderzoek in 1997 naar intimiteit bij ouderen in zorg- en verpleeginstellingen. Of beter gezegd het gemis aan intimiteit. Zorgorganisaties werken met dienstroosters, vaste tijdsblokken, vaste teams, voorgekookte kwaliteitseisen en zo meer. Dat maakt het moeilijk een veilige, warme leef/woonsituatie voor de kwetsbare oudere te creëren. Onderzoek toont aan dat het gemis aan intimiteit, fysieke én psychische vertrouwelijkheid in je directe leefomgeving, een behoorlijke negatieve invloed heeft op je welbevinden. Dat wil je natuurlijk niet als zorginstelling. Ik pleit er dan ook voor in mijn onderzoek om op individueel zorgniveau de oudere meer ondersteuning op zelfsturing te bieden. In alle kwetsbaarheid kan iemand altijd eigen keuzes maken, hetgeen je gevoel van eigenwaarde versterkt. Algemeen pleit ik er voor in het kader van intimiteit meer ruimte en aandacht te geven aan privacy en eigen leefstijl. In een dergelijk woon/leefklimaat kan de kwetsbare oudere kwaliteit van leven nastreven en ervaren.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200916-wa0002.jpeg

Dit onderzoek heeft mij persoonlijk extra alert gemaakt als het gaat om intimiteit in mijn eigen leefomgeving. Ik zoek als fulltimepensionado bewust naar warme en vertrouwde contacten. Zonder het al te zwaar te maken, probeer ik meer dan anders snel een persoonlijk gesprek te voeren door te zeggen wat ik echt van bepaalde zaken vind. Tegelijk wil ik respect tonen voor andermans keuzes qua leefstijl. De setting waarin veel van deze contacten plaatsvinden mag best een beetje Zwitserleven oproepen: thuis of in een restaurant bij een etentje, in het café – liefst op het terras – met een drankje. Het is heerlijk om je deze luxe te kunnen permitteren.

Echter door de anderhalve meter en al die andere maatregelen, is het lastig om je sociale contacten goed te onderhouden. Afgelopen weekend zouden we het jaarlijkse familieweekend houden. Uiteindelijk is dat geannuleerd en vervangen door een wandeltocht ergens op de Veluwe. Ik ben niet mee geweest omdat ik een lichte verkoudheid heb. Waarschijnlijk overgenomen van mijn kleindochter die op het kinderdagverblijf zit en die sinds enkele weken weer wekelijks een dagje bij opa en oma is. Voor de zekerheid heb ik mij afgelopen maandag laten testen en die uitslag is gelukkig negatief. Het betekent overigens niet dat ik onze pasgeboren kleindochter nu mag vasthouden en knuffelen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-4-1.jpg

Deze week is de herfst begonnen. Niet een jaargetijde waar ik gek op ben. Samen met dit hele coronagedoe is dat een extra reden om de moed erin te houden en goede voornemens te maken. Ik blijf voorzichtig en optimistisch. Ik ga straks de traditionele griepprik halen en proberen me niet gek te laten maken door alle berichten over de tweede golf. Verder neem ik mij voor te blijven investeren in mijn sociale contacten, uiteraard telkens in kleine setting.

En zeker ga ik met volle teugen genieten van de foto’s en de verhalen op de familie app.

‘Lang leve de vergrijzing’

In Trouw lees ik een interessant interview met Patrick Deboosere, hoogleraar demografie aan de VU, naar aanleiding van zijn boek Lang leve de vergrijzing. Kort door de bocht geformuleerd zegt hij: ‘Een normale pensioenleeftijd is zestig. Je moet actief blijven, maar niet per se met werk’.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 550x550.jpg

Deze gedachte inclusief de kop ‘Lang leve de vergrijzing’ is mij uit het hart gegrepen. Ik ga niet in op de inhoudelijke argumenten voor pensionering vanaf je 60ste, die hij daarbij aanvoert. Vanuit mijn vakgebied gerontologie kijk ik liever naar de gehele levensloop en wil daarin de pensioenleeftijd meenemen. Ik haak aan bij het gegeven dat we anno 2020 bij de geboorte al min of meer de garantie krijgen om 85 jaar te worden. Tegelijkertijd is er een grens aan de ouderdom en moeten we de mythe ontkrachten dat we alsmaar fitter ouder kunnen worden.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20200902_152114.jpg

Als ik naar mijn eigen levensloop kijk, heb ik tussen mijn 23ste en 67ste gewerkt. Wel heb ik de kans gekregen en gegrepen om vanaf 63 jaar een beetje deeltijd pensioen op te nemen. Het geeft mij dan rust in het moeten maken van een goede omzet in mijn onderzoeks- en adviesbureau. Uiteindelijk ben ik op mijn 67ste echt met pensioen gegaan. Natuurlijk is het dan voor mij als gerontoloog interessant om te kijken hoe ik zelf omga met het pensionado-zijn. Ik schrijf daar vanaf 2014 een blog over.

Met mij zijn er op dit moment in Nederland zo’n drie miljoen burgers met pensioen. Alleen daarom al is het wenselijk vanuit een breder perspectief te kijken naar de huidige levensloop. Ik zie dan een levensloop die bestaat uit grofweg drie periodes: jong-zijn, volwassen-zijn en oud-zijn. Elk van die levensfase heeft zijn eigen ontwikkelaccenten op de diverse levensgebieden: lichaam/geest, sociale relaties, materiële zaken, activiteiten/werk, normen/waarden/zingeving. Ieders opdracht is – plechtig gezegd – een goed, gelukkig en zinvol leven op te bouwen en te leiden. In de levensfase jong-zijn staat opgroeien centraal met accent op onderwijs. In de levensfase volwassen-zijn is doorgroeien als mens belangrijk met het accent op (betaald) werken. In de levensfase oud-zijn blijf je doorgroeien met accent zingeving.

Elk individu heeft zijn unieke levensloop, die zich in ons maatschappelijke bestel binnen een bepaalde bandbreedte afspeelt. Zo zit jong-zijn ergens tussen 0 en 30 jaar, volwassen-zijn tussen 18 en 60 jaar en oud-zijn vanaf 60 jaar. In alle levensfasen gaat het er om menselijke waarden, betekenisgevende idealen, na te streven. Binnen dat spectrum is de economische waarde (in de zin van geld verdienen) vooral van toepassing in de levensfase van volwassen-zijn. Als we uitgaan van gemiddelde leeftijd 81 jaar zijn we daar de helft van ons leven mee bezig. De andere helft van ons leven maken we ons op een andere manier ‘te gelde’.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img_20190411_114148.jpg

Van de eerste levensfase vindt iedereen het logisch en normaal dat het kind de tijd heeft en krijgt om op te groeien tot een volwassen mens. Komen we echter in de levensfase van oud-zijn, dan gaan allerlei economische principes meespelen. We roepen: vergrijzing kost veel geld, de zorg voor ouderen wordt onbetaalbaar. We laten ons hersenspoelen met allerlei truttige programma’s op TV van en voor ouderen. Ouderen worden maatschappelijk gezien niet echt serieus genomen.

Het is de hoogste tijd om deze pensionado knop om te zetten. Wij, ouderen staan nog steeds volop in het leven. Sterker nog, wij weten er heel veel van! We zullen waarden als ervaring en wijsheid ‘te gelde moeten maken’ en ons laten horen, net als Jan Terlouw.  Zet je kennis en ervaring in, in de buurt ten behoeve van de sociale cohesie. Wissel (levens)ervaringen uit met anderen, kinderen, vrienden, buren. Wees er voor mensen in je directe omgeving die even ondersteuning nodig hebben…

En geniet, zoals ik met volle teugen van het pasgeboren leven. Ik ben weer opa geworden en hoop dat nog lang te zijn voor mijn allerliefste kleindochters, een van bijna drie jaar en een van drie dagen!!!.

‘Lang leve de vergrijzing’.

Vader- en opa zijn

‘Goed voorbeeld, doet goed volgen’ is een gezegde waar ik wel eens over nadenk in verband met mijn vader- en opa zijn. Het zijn rollen die je gedurende je levensloop kan krijgen, maar waar je verder geen ervaring in hebt.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20200902_205842.jpg

De voorbeeldrol van mijn eigen vader is een heel bijzondere vanwege zijn ziekte tbc en het feit dat hij overleden is toen ik vijftien jaar was. Regelmatig ligt hij in het ziekenhuis en twee of drie keer in al die jaren is hij voor maanden naar het sanatorium in Davos Zwitserland voor kuren. Fysiek gezien moeten wij in huis vaak letterlijk afstand houden tot hem. Ondanks het feit dat de artsen aangeven dat het geen besmettelijke vorm van tuberculose is, is hij bang zijn kinderen te besmetten. Mijn moeder loopt dagelijks met lysol de toilet en wastafel te ontsmetten. Regelmatig afstand houden tot zijn kinderen moet voor hem een vreselijk dilemma zijn geweest. Gelukkig heb ik ondanks de ziekte van mijn vader een fijne en warme jeugd gehad. Maar de ziekte van mijn vader heeft vanzelfsprekend veel invloed gehad op mijn opgroeien.

Vanaf mijn volwassen zijn heb ik er dikwijls aan gedacht hoe het zou zijn verder op te groeien met een vader. Ik voel lang een boosheid omdat onze vader-zoon relatie zich niet heeft kunnen verdiepen, laat staan door ontwikkelen. Zo rond mijn vijfenveertigste weet ik dit gemis een positieve plek te geven in mijn leven. Ik ben trots op hem, op de manier waarop hij zijn zware leven geprobeerd heeft vorm en invulling te geven. Uiteindelijk is hij daarmee een waardevol voorbeeld voor mij.

‘Goed knuffelvoorbeeld, doet goed volgen’ heb ik in mijn zoon-vader relatie helaas moeten missen. Dat heeft mij als vader naar mijn eigen kinderen op dat gebied wat onzeker gemaakt. Vanaf de geboorte van mijn kinderen heb ik met veel liefde en plezier mijn vaderrol opgepakt. Aanvankelijk in de dagelijkse verzorging, daarna in het naar school brengen, meegaan met zwemmen, zaterdags als voetbalvader en zo meer. Later gaan ze studeren en op kamers wonen. Ook dan kan en mag ik mijn vaderrol voortzetten soms heel concreet met helpen verhuizen, klussen doen en de portemonnee trekken.

Vader-zijn gaat mij steeds beter af, denk ik. Mijn volwassen kinderen hebben hun eigen leven, maar ik kan het van dichtbij meemaken. Bewust probeer ik ze niet al te dicht op de huid te zitten. Ik wil goede raad geven of gewoon mijn mening ventileren, gevraagd en ongevraagd. Dat heb ik ongetwijfeld van mijn vader meegekregen. Ik omhels mijn kinderen en schoonkinderen graag. Wat wel blijft is een beetje onzekerheid om hen lekker onbevangen af en toe te knuffelen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img_20190221_111754.jpg

Bij mijn kleindochter heb ik totaal geen last van die onzekerheid. Mijn opa zijn heb ik vrij snel mogen oppakken na haar geboorte. Al na een paar maanden mocht ik op de donderdag oppassen, het eerste half jaar alleen en daarna samen met mijn lief. Ik heb haar luiers verschoond, haar de fles gegeven, in het wiegje gelegd, met haar rondgewandeld in de kinderwagen en haar natuurlijk geknuffeld. En hoe heerlijk is het als ze, moe van het spelen, zomaar in slaap valt op je schoot.

Opa-zijn gaat mij iets natuurlijker af. Ik heb geleerd van mijn vaderrol en ben minder onzeker of ik het goed doe. Wat meespeelt is dat als je ouder wordt, je steeds meer ruimte durft te geven aan je gevoelsleven. En, niet onbelangrijk, je neemt meer tijd voor deze rollen. Het vader- en opa-zijn is zo een heerlijke ervaring en een groot geschenk in mijn derde levensfase.

Bijzonder is het, dat ik nu pas bij het schrijven van dit blog moet denken aan de overeenkomst tussen mijn jeugdervaring en de huidige coronamaatregelen: de ontsmetting; de grote angst om anderen te besmetten; de anderhalve meter afstand; het niet mogen knuffelen van elkaar….