Mijn queeste

Vorige week krijg ik een artikel toegestuurd uit de Volkskrant met de titel ‘Oud zijn is voor losers, aftakelen is je eigen schuld’.

‘De laatste decennia ontstaat het beeld in onze samenleving dat oud worden óf een kwestie is van er voor zorgen dat je gezond en vitaal blijft óf je bent een loser, takelt af en voelt je een last voor de samenleving. Het zijn vooral de gerontologen die het positieve beeld van succesvol ouder worden, gezond en vitaal ouder worden hebben gepromoot, overigens vooral bedoeld als geruststelling. In het beeld rond succesvol ouder worden lijkt het er op dat vooral je leefstijl bepalend is hoe je oud wordt en niet zozeer het natuurlijke biologische proces van verval.’

Aangezien adel verplicht wil ik daar als pensionado én gerontoloog graag iets aanvullends over zeggen.

In onze welvaartmaatschappij staat de hele levensloop – van geboorte tot aan de dood – steeds meer in het perspectief van de maakbare mens. Dat we zo denken is enigszins verklaarbaar als je ziet dat door de ontwikkelingen in de gezondheidssector de kindersterfte zeer laag is en we ouder worden dan ooit. Mede door allerlei technologische ontwikkelingen individualiseert de samenleving op grote schaal.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is zeilboot-header.jpg

We zijn permanent op zoek naar een Zwitserleven. Als het mis gaat zijn er de (zelf)hulpboeken. Reclames richten zich op de jonge, vitale mens, die als het ware het eeuwige leven heeft. Als je niet meer aan het vitale profiel voldoet, is het haast onmogelijk voor een individu zich staande te houden. Je hebt dan snel het gevoel er niet meer bij te horen. Dat geldt voor kinderen, jongeren, volwassenen én dus ook voor ouderen.

De maakbaarheid van ons leven komt tijdens de corona heftig onder druk te staan. De dood die we vooral doorgeschoven hebben naar oud zijn, komt ineens dichtbij. Jong en oud, kwetsbaar en vitaal worden in discussies over coronamaatregelen tegen elkaar afgewogen en soms zelfs uitgespeeld. Maar we hebben allemaal een levensloop te vervullen, die in alle levensfasen even waardevol zou moeten zijn. Maatschappelijk gezien is er een globale blauwdruk voor de fase van kind/jongere zijn en voor de fase van volwassen zijn/werken. Voor het oud zijn is er (nog) geen blauwdruk, anders dan het onvermijdbare perspectief van aftakeling en de dood. De huidige babyboomgeneratie heeft de eer en de taak om als eerste in de geschiedenis van de mensheid te ontdekken hoe je een periode van oud zijn gedurende 15, 20, 25 jaar een waardevolle invulling kan geven. Hoe blijf je er bij horen? Ben je gezond, vitaal of heb je de pech dat het biologische aftakelingsproces al vroeg is begonnen. En wat oud zijn nog sterker kenmerkt dan de levensfasen daarvoor zijn de enorme individuele verschillen tussen mensen. Dit alles maakt het extra lastig in deze coronatijd over ouderen in zijn algemeenheid te praten.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is sam_5560.jpg

Ik ben op mijn 67ste definitief op zoek gegaan naar een ‘blauwdruk’ voor oud zijn. Ik wil een volwaardige rol in de samenleving blijven houden Ik weet uit ervaring dat ik kan blijven groeien en ontwikkelen. Ik weet eveneens dat groei en ontwikkeling sterk medebepaald wordt door allerlei factoren in de omgeving en domme pech. Ik denk daarom mijn hele leven niet in termen van maakbaarheid, maar in termen van binnen mijn mogelijkheden zoeken naar persoonlijk welbevinden in mijn dagelijkse leven.

Mijn queeste is al 74 jaar een aaneengesloten reis in een maatschappij vol mogelijkheden en risicofactoren. Ik heb die lange reis tot op heden redelijk voorspoedig kunnen maken met weinig pech, maar vooral dankzij de hulp van anderen. En ik wil er bij blijven horen tot mijn laatste snik. Dat kan alleen in een omgeving waarin solidariteit en empathie standaardingrediënten zijn. Daarom roep ik van de daken dat wij mensen, jongeren en volwassenen inclusief ouderen, beseffen dat het van levensbelang is op zijn tijd om te kijken naar elkaar in het volle besef dat ons leven tijdelijk is.

Vakantie of niet

De laatste jaren is het een groot goed, dat mijn lief en ik jaarlijks een verre, enigszins avontuurlijke reis maken. Zo’n vakantie van drie weken gemiddeld is al bijzonder inspirerend, en daarnaast geeft het ons veel voor- en nagenietmomenten. Je bent er het hele jaar een beetje mee bezig. Natuurlijk beseffen wij dat het een luxe vorm van genieten is. We hebben in onze jeugd nog meegemaakt dat er helemaal geen vakantievieren bij was.

Dit coronajaar wordt ons luxe leventje op alle fronten onder druk gezet, waaronder onze vakantiebehoefte. Het is een van de vele moderne geneugten die ineens wegvalt. Het toerisme over de gehele wereld is zo goed als stil komen te vallen. Economisch, maatschappelijk gezien is het drama in deze sector enorm: lege hotels en restaurants, lege stranden, lege attractieparken, geen vlieg-, bus- en cruiseschepen verkeer, bedrijven gaan failliet en ontelbaar veel mensen raken werkeloos. Corona haalt ons kapitalistisch systeem behoorlijk onderuit.

Wij hadden dit jaar het plan te wachten met het uitzoeken van een verre vakantiereis tot na onze verhuizing. Maar verre reizen zijn nu geen optie, in het vliegtuig stappen doen we liever niet. Simpel met de auto de grens over, brengt ons direct in oranje gekleurde gebieden. En de verwachting is dat dit nog wel even zal duren. Wat overblijft is vakantie vieren in eigen land. De komende herfstvakantie zijn alle huisjesparken vol met Nederlanders, ondanks dat ons land bijna geheel code rood dreigt te krijgen. De vakantiebehoefte van de mens blijkt ongelooflijk groot. .

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20201009_113258-1.jpg

In deze coronatijd is sowieso niets meer vanzelfsprekend. Dat zijn we niet meer gewend en dat is duidelijk te merken. Veel mensen worden onzeker en angstig. Weer anderen gaan in de verzetshouding en weigeren zich aan te passen aan de nieuwe leefregels. Wat mijzelf betreft, wil ik graag proberen zelf de regie te voeren en mij niet te laten leiden door zaken waar ik weinig invloed op heb. Mijn strategie in situaties waarin mijn ‘normale’ leven stevig onder druk komt te staan, is zoeken naar eerdere bijzondere levenservaringen klein of groot. Deze ervaringsmomenten zijn voor mij ankerpunten waar ik vervolgens energie uit put in de huidige situatie.

In deze coronatijd zijn de herinnering aan mijn ouders zo’n ankerpunt. Zij hebben zowel de crisis in de jaren dertig van de vorige eeuw als de oorlogsjaren meegemaakt. Deze extreem angstige en verwarrende tijden hebben zij met verve doorstaan. Met een rotsvast vertrouwen in een goede toekomst voor hun kinderen hebben zij vervolgens hard meegewerkt aan de opbouw van ons land in de jaren vijftig vorige eeuw.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20170904_114835.jpg

Onder een geheel andere noemer is een ankerpunt ons tweejarig verblijf in Kenia. Mijn lief en ik ontdekten daar dat het er in het dagelijkse leven vooral aankomt op basale levensbehoeften als wonen, werken en eten. Als dat goed is, ben je in principe een gelukkig mens. Al de rest is bijzaak. Eenmaal terug in Nederland waren we behoorlijk verward over de welvarende, hectische wereld waarin we weer terechtkwamen. We probeerden ons aanvankelijk er tegen te verzetten. Het heeft slechts enkele maanden geduurd en toen zaten we weer in ons ‘welvarende’ levensritme.

Dit jaar, voor het eerst in ons 49 jaar samen-zijn, moeten mijn lief en ik allerlei geneugten even loslaten. Gezondheid is het belangrijkste op dit moment. We proberen daarom voorzichtig te leven en dan mis je natuurlijk van alles. Dan denk ik, ach, ik moet niet zeuren. Ik voel mij gezond en gelukkig. Wij wonen in een prachtig appartement, hebben allebei een pensioen en voedsel is er in ons land meer dan ruim voldoende. Alle rest is bijzaak!

En wat vakantie vieren betreft, hebben we een trekhaak onder de Alfa laten zetten (iets dat ik voorheen nooit wilde) en een fietsrek gekocht. Zo kunnen we als rechtgeaarde, gepensioneerde Nederlanders met onze e-bikes er op uittrekken in eigen land.

Nooit gedacht overigens dat wij aan dit stereotype gedrag zouden meedoen!

De familie app

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-3.jpg

Via de familie app krijg ik een prachtige foto waarop onze kleindochter van bijna drie jaar haar pasgeboren zusje op schoot heeft. Naast haar zit de trotse vader die de slapende, pasgeborene extra vasthoudt. De grote zus kijkt met stralende ogen in de camera. Haar nieuwe zusje is net zo klein als de pop, waarmee ze de laatste maanden altijd speelt als ze bij opa en oma is. Een prachtig ontroerend beeld! Wat zou ik graag deze foto op mijn blog zetten….. Helaas kunnen foto’s op open sociale media gebruikt worden voor andere doeleinden en daarom doe ik dat maar niet.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200915-wa0003.jpg

Vanwege de corona moet ik het voorlopig doen met de foto’s en de verhalen. Ik mag mijn kleinkind niet even aanraken en knuffelen. Ook mijn schoondochter en zoon omhelzen is niet gewenst. Dat is heel raar als je beseft dat elkaar aanraken een fundamentele behoefte van ieder mens is. Natuurlijk mis ik dat erg. Ik denk dat dit gemis en de mogelijke gevolgen daarvan voor heel veel mensen steeds zwaarder gaat wegen.

Niet aan mogen raken en knuffelen doet mij terugdenken aan mijn onderzoek in 1997 naar intimiteit bij ouderen in zorg- en verpleeginstellingen. Of beter gezegd het gemis aan intimiteit. Zorgorganisaties werken met dienstroosters, vaste tijdsblokken, vaste teams, voorgekookte kwaliteitseisen en zo meer. Dat maakt het moeilijk een veilige, warme leef/woonsituatie voor de kwetsbare oudere te creëren. Onderzoek toont aan dat het gemis aan intimiteit, fysieke én psychische vertrouwelijkheid in je directe leefomgeving, een behoorlijke negatieve invloed heeft op je welbevinden. Dat wil je natuurlijk niet als zorginstelling. Ik pleit er dan ook voor in mijn onderzoek om op individueel zorgniveau de oudere meer ondersteuning op zelfsturing te bieden. In alle kwetsbaarheid kan iemand altijd eigen keuzes maken, hetgeen je gevoel van eigenwaarde versterkt. Algemeen pleit ik er voor in het kader van intimiteit meer ruimte en aandacht te geven aan privacy en eigen leefstijl. In een dergelijk woon/leefklimaat kan de kwetsbare oudere kwaliteit van leven nastreven en ervaren.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20200916-wa0002.jpeg

Dit onderzoek heeft mij persoonlijk extra alert gemaakt als het gaat om intimiteit in mijn eigen leefomgeving. Ik zoek als fulltimepensionado bewust naar warme en vertrouwde contacten. Zonder het al te zwaar te maken, probeer ik meer dan anders snel een persoonlijk gesprek te voeren door te zeggen wat ik echt van bepaalde zaken vind. Tegelijk wil ik respect tonen voor andermans keuzes qua leefstijl. De setting waarin veel van deze contacten plaatsvinden mag best een beetje Zwitserleven oproepen: thuis of in een restaurant bij een etentje, in het café – liefst op het terras – met een drankje. Het is heerlijk om je deze luxe te kunnen permitteren.

Echter door de anderhalve meter en al die andere maatregelen, is het lastig om je sociale contacten goed te onderhouden. Afgelopen weekend zouden we het jaarlijkse familieweekend houden. Uiteindelijk is dat geannuleerd en vervangen door een wandeltocht ergens op de Veluwe. Ik ben niet mee geweest omdat ik een lichte verkoudheid heb. Waarschijnlijk overgenomen van mijn kleindochter die op het kinderdagverblijf zit en die sinds enkele weken weer wekelijks een dagje bij opa en oma is. Voor de zekerheid heb ik mij afgelopen maandag laten testen en die uitslag is gelukkig negatief. Het betekent overigens niet dat ik onze pasgeboren kleindochter nu mag vasthouden en knuffelen.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is oip-4-1.jpg

Deze week is de herfst begonnen. Niet een jaargetijde waar ik gek op ben. Samen met dit hele coronagedoe is dat een extra reden om de moed erin te houden en goede voornemens te maken. Ik blijf voorzichtig en optimistisch. Ik ga straks de traditionele griepprik halen en proberen me niet gek te laten maken door alle berichten over de tweede golf. Verder neem ik mij voor te blijven investeren in mijn sociale contacten, uiteraard telkens in kleine setting.

En zeker ga ik met volle teugen genieten van de foto’s en de verhalen op de familie app.