Oefening baart kunst

Als ik vijf jaar terug, op mijn zevenenzestigste, besluit om te stoppen met betaald werken, neem ik mijzelf voor volop in het leven te blijven staan. Ik wil mijn derde levensfase niet tegemoet treden met het angstbeeld dat oud worden aftakeling betekent. Integendeel, ik voel me goed en wil zo lang mogelijk doorgaan met een zo prettig en goed mogelijke invulling van mijn dagelijks leven. Die ‘opdracht’ is voor mij overigens niet iets nieuws, want daar heb ik al mijn hele leven aan gewerkt. Om die houding een actief gerichte naam te geven, noem ik mijzelf voortaan fulltime pensionado.

De levensloop van iedere burger in Nederland bestaat grofweg uit drie fasen: de fase van opgroeien gekoppeld aan opvoeding en onderwijs; de fase van doorgroeien gekoppeld aan arbeid en huisje-tuintje-boompje-beestje; en de fase van volgroeien gekoppeld aan zoiets als pensioen. Alle fasen hebben een eigen volwaardige ontwikkeling die gepaard gaat met vallen en opstaan, met hoogte- en dieptepunten. De overgang van de eerste fase naar de tweede is redelijk flexibel en een goed verlopen eerste fase werkt positief door naar de tweede. Feitelijk zou dat ook zo moeten gaan van de tweede naar de derde levensfase, maar dat gebeurt (nog) niet. De meeste mensen gaan van de ene dag op de andere met pensioen. Onze pensioenleeftijd is van overheidswege vastgelegd op onze biologische leeftijd en mede daardoor ontstaat een abrupte overgang.

Foto broers zussen 1954

De eerste fase van opgroeien

Het is te begrijpen dat in de eerste levensfase de biologische leeftijd soms bepalend is (toelating basisschool, rijbewijs). Echter in het vervolg van onze levensloop gaat de biologische leeftijd juist belemmerend en stigmatiserend werken. De gerontologen Baltes c.s.. hebben aangetoond dat wij in staat zijn (vanuit ons eigen niveau) het leven te leven dankzij twee competenties: die van het expliciete leren en die van het leren door ervaring. Gedurende onze levensloop worden mede hierdoor de individuele verschillen tussen mensen groter en groter. Vanaf ongeveer de tweede helft van ons leven gaan wij meer en meer onze ervaringscompetenties inzetten om kwaliteit van dagelijks leven in werk en privé te bereiken. Deze ervaringscompetenties groeien in principe gedurende onze hele levensloop gewoon door en helpen ons het leven zo goed als mogelijk te laten volgroeien. Deze groeigedachte maakt het extra gewenst ergens in de tweede levensfase al na te denken over de derde. Ik noem dit levensloopdenken.

Kern van het levensloopdenken is de schijf van vijf voor een zinvol leven. Ieder mens zoekt naar een goede dagelijkse balans op vijf levensgebieden: lichaam/geest, sociale relaties, materiële situatie, activiteiten/arbeid en inspiratie/zingeving. Met behulp van onze competenties proberen we ons leven op deze levensgebieden te laten afspelen. Natuurlijk leggen mensen bepaalde accenten, al naar gelang ieders sterke en zwakke kanten en de kansen en bedreigingen in de omgeving. Deze levensgebieden werken als communicerende vaten: gebeurt er iets op het ene, dan heeft dat direct invloed op de anderen. Op de momenten dat je een zekere balans ervaart, zit je lekker in je vel.

In mijn leven heb ik deze schijf van vijf voor een zinvol leven meerdere malen zeer bewust overdacht en dat gedeeld met intimi uit mijn sociale netwerk. Op mijn vierendertigste ben ik al vijf jaar basisschool directeur. Op dat moment sluipt er op het levensgebied ‘arbeid’ onrust in mijn lijf, in de zin van ‘blijf ik op deze manier werken tot aan mijn pensioen?’ Mijn leven voelt dan niet in balans. Bewust kies ik voor een tweejarig, buitenlands avontuur. Dit heeft direct en extreem veel invloed op mijn hele leven. Weer terug in Nederland krijg ik een gezin en word ik directeur van een aantal zorginstellingen. Ik pak de studie gerontologie op. Zestien mooie jaren later heeft het besturen van grote organisaties niet meer 100% mijn motivatie. Vol vertrouwen door eerdere ervaringen gooi ik het roer weer volledig om en kies voor een eigen gerontologisch onderzoek- en adviesbureau.  op een bankje in Oezbekistan

SAMSUNG CAMERA PICTURES

op een bankje in Oezbekistan 

Uiteindelijk in 2014 stop ik met betaald werken. Ik noem mij voortaan fulltime pensionado. Nu, vijf jaar later en vele daginvulling-avonturen verder, kan ik zeggen veel baat te hebben bij de schijf van vijf voor een zinvol leven. Het geeft mij houvast als een levensgebied onder druk komt te staan.

  1. Dit blog heb ik als ‘gastblog’ speciaal geschreven voor http://www.voordedag.com powered by Nationale Nederlanden

Vakantiegevoel

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Turkmenistan, gaskrater

Dit jaar hoef ik niet met vakantie in de periode dat er schoolvakanties zijn. Sinds mijn lief gestopt is met werken kunnen we gaan en staan, waar en wanneer we willen. Dat betekent dat we dit jaar de maanden juli en augustus gewoon thuis gaan doorbrengen. Dat is wennen. Het voelt ongemakkelijk want ik wil iets van een vakantiegevoel hebben, vrij van verplichtingen, een lege agenda, een totaal andere leefsfeer. Vreemd eigenlijk, want als pensionado heb je toch altijd vakantie?

Mijn leven als fulltime pensionado ervaar ik niet als ‘altijd maar vakantie’. Het vinden van een dagritme met allerlei zinnige activiteiten is voor mij min of meer gelijk aan werken. Natuurlijk heb ik minder druk en minder moeten dan toen ik een baan had. Maar even helemaal weg uit het reguliere dagelijkse leefritme blijft een terugkerende behoefte. Wat mijn lief en mij betreft maken we de laatste jaren verre, avontuurlijke vakantiereizen. We zijn nieuwsgierig hoe totaal andere culturen functioneren. Voor dit jaar hebben we weer een verre, avontuurlijke reis gepland, maar deze nog niet definitief geboekt. De reis die we samen willen maken gaat naar China en Noord Korea. We twijfelen omdat de reis behoorlijk wat geld kost en omdat we afwegen of we het wel kunnen maken om op vakantie te gaan naar zo’n arm land vol onderdrukking en geweld.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Teheran, stadsbus

Ons alternatief is Jordanië en Israël. Dat laatste land is voor ons lastig want in onze paspoorten staat een visum van Iran en dat is de aartsvijand van Israël. Als we dat willen moeten we eerst een tweede paspoort aanvragen, dat tweejarig geldig is. 

Mede door deze besluiteloosheid zitten we nog steeds thuis in deze maand juli en kan ik mijn dagelijkse draai niet goed vinden. Als ik daar afgelopen vrijdag met een oude kennis over praat, vertelt hij mij, dat hij eigenlijk nooit op vakantie gaat. Hij is directeur/eigenaar van een groot bedrijf en vindt zijn werk zo bevredigend en boeiend, dat hij geen enkele behoefte heeft aan vakantie. Hij ‘staat 24 uur per dag aan’ voor zijn bedrijf en hij zou niet anders willen. Zo kan het natuurlijk ook. Ik ben wel benieuwd wat vakantie gaat inhouden als hij stopt met werken….Ik denk dat hij op een andere manier in staat is (geestelijk) bij te tanken. Ook hij zal af en toe rust in zijn hoofd moeten vinden.  

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Isfahan, lunch

Ik realiseer mij ook dat mijn vakantie gevoelens behoorlijke luxe zijn. Tot mijn verbazing lees ik in de krant dat ruim een kwart van de Nederlanders dit jaar niet met vakantie gaat. 64 Procent van hen vindt vakantie te duur. Uit deze cijfers van het NIBUD blijkt dat in onze welvaart maatschappij vakantie een duur consumptieartikel is geworden. Bij de pensionado’s is de tweedeling volgens mij behoorlijk groot. Er zijn er die alleen een AOW uitkering hebben en die niet zomaar met vakantie kunnen gaan. Tegelijkertijd zijn er veel die een redelijk pensioen hebben. Zij kiezen massaal voor vakantiereisjes buiten de schoolvakantie periode. Zij omzeilen dan de hoogseizoenprijzen. In deze doelgroep zijn de vakanties met cruiseschepen niet aan te slepen. Ik denk dat de dumpprijzen een belangrijke rol spelen, maar ook het idee dat het een totaal verzorgde reis is met alles erop en eraan. Dat geeft aanzienlijk minder vakantiestress dan andere vormen van reizen. Voor mij zijn dit type vakanties té passief. Ik krijg daar geen energie van.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Trans Siberië Express

Voor veel babyboomers is vakantie vieren pas vele jaren na de oorlog normaal geworden. Ik ben geboren in 1946 en pas op mijn vijftiende ga ik voor het eerst op vakantie naar Noordwijk aan Zee. Vanaf toen is voor mij jaarlijks vakantie vieren gewoon geworden. Mijn kinderen, inmiddels in de dertig, weten niet beter dan dat vakantie, liefst in het buitenland, er bij hoort. 

 

 

Levenservaring

Het is interessant om na vijf jaar pensioen terug te kijken naar je jonge jaren en de jaren dat je bezig bent met huisje, boompje, beestje. Ik zie dan dat de zin van mijn leven gekenmerkt wordt door drie elementen. Allereerst simpelweg iets doen, de dagelijkse activiteiten. Daarnaast is belangrijk innerlijke emoties en gevoelens te ervaren, zoals schoonheid, fijn gevoel en liefde. Tenslotte is bepalend hoe ik mij opstel ten opzichte van relevante gebeurtenissen in mijn leven. IMG_20190702_171758_resized_20190702_051827064Zin geven aan het leven is een procesmatig gebeuren, waar altijd andere mensen direct of indirect bij betrokken zijn. Wij zijn sociale wezens die vanaf de geboorte in staat zijn met vallen en opstaan te ontdekken waar je vrolijk, gelukkig, tevreden van wordt en waarvan niet. Bewust of onbewust ontwikkelen wij een logica van het gevoel. De kunst van het leven is aan die logica van je eigen gevoel zoveel mogelijk zelf sturing te geven. Doorlopend zijn er hoogte- en dieptepunten, dichtbij en veraf, die je dagelijkse leven ingrijpend beïnvloeden. Ik heb gemerkt dat het vooral de dieptepunten zijn waar je extra eigen kracht mee op kan bouwen. Levenservaring noem ik dat.

Deze levenservaring gaat een steeds belangrijker rol in mijn leven spelen. Vanaf mijn pensioen ben ik vooral op mijzelf aangewezen als het gaat om de dagelijkse activiteiten. Aanvankelijk sta ik heel vroeg op. Ik ben een ochtendmens en wil uitproberen hoe een ander dagritme gaat. Ik werk in de ochtenden aan mijn blog en ga daarna klussen aan het vervallen huisje in het volkstuintje dat we net gekocht hebben. Daarnaast besteed ik tijd aan het voorzitterschap van het bestuur van de Pauluskerk. Een nieuwe actie is regelmatig afspreken met vrienden om te lunchen, een bakkie te doen en wat te kletsen.IMG-20190629-WA0006 En natuurlijk volg ik met veel genegenheid het huisje, boompje, beestje leven van onze volwassen kinderen. Met het geven van wijze adviezen aan hen probeer ik terughoudend om te gaan, hetgeen niet altijd lukt.

Enkele jaren met pensioen verandert mijn dagritme. Het klussen is klaar en ook niet echt ‘mijn ding’. Ik neem afscheid bij de Pauluskerk, waarmee ik in feite de laatste activiteit stop vanuit het leven vóór mijn pensioen. Er ontstaat nieuwe ruimte in mijn hoofd en natuurlijk tijd. Tot onze grote vreugde wordt onze kleindochter geboren. Een absoluut hoogtepunt in het leven. Ik ben opa en ga zelfs snel een dag per week oppassen. Een ongelooflijke ervaring.

IMG-20190612-WA0000Je bent veel thuis en krijgt meer interesse voor je directe woonomgeving. Voor mij zijn het hebben en onderhouden van warme, sociale contacten een wezenlijk element van zingeving. Ik neem het initiatief samen met enkele wijkbewoners ontmoetingsbijeenkomsten te organiseren. En dat gaat goed. Tientallen mensen komen in beweging en kort geleden starten we zelfs een project schone en groene wijk. Iets samen doen geeft een gevoel van gezien worden, van ‘er toe doen’, maar ook van veiligheid. Ik sta weer gewone tijd op, schrijf nog altijd een blog, ga trouw lunchen met vrienden en concentreer me daarnaast op de buurtactiviteiten.

Kort geleden is mijn lief gestopt met (betaald) werken. Zij zal haar eigen activiteiten en ritme gaan zoeken en vinden. In ieder geval genieten we samen één dag in de week van onze kleindochter. Wij zien deze fase in ons leven wederom als de zoveelste uitdaging er voor te zorgen dat ieders logica van het gevoel in dagelijkse activiteiten – al dan niet samen – aan zijn/haar trekken kan komen.

Vooruitkijkend besef ik dat mijn ouder worden gepaard kan gaan met toenemende gezondheidsproblemen, die vooral chronisch zullen zijn. Ik weet dat ik frequenter geconfronteerd zal worden met ziekte en verlies van dierbaren. Ik weet dat ik dan al mijn levenservaring nodig zal hebben om zo dicht mogelijk bij mijn logica van het gevoel te blijven..