Raad-pensionado

In een serie blogs van maart, april en mei 2017 besteed ik uitgebreid aandacht aan de maatschappelijke inrichting van de derde levensfase. We zijn er met elkaar verantwoordelijk voor dat ouderen na hun pensioen nog steeds een inspirerende toekomst kunnen bewerkstelligen. Het klinkt wat zwart wit wellicht, maar op dit moment wordt van de pensionado maatschappelijk gezien van de ene dag op de andere eigenlijk niets meer verwacht. Er is geen kader zoals in de eerste levensfase (systemen rond opgroeien, opvoeding en onderwijs) en de tweede levensfase (systemen voor werken en sociaal-maatschappelijk ontplooien). Voor de derde levensfase is er nauwelijks iets, behalve het AOW/pensioensysteem en de zorg- en verpleegsystemen. Iemand gaat met pensioen en komt meteen in ouderenland terecht, een land waar je eindelijk mag gaan genieten van het leven. Je moet dan wel opschieten, want voor je het weet ben je te laat of word je krakkemikkig. Natuurlijk kun je wat zinvols of nuttigs doen, er is vrijwilligerswerk genoeg. Maar je kunt net zo gemakkelijk in een zwart gat terechtkomen. We zien helaas dat depressiviteit onder ouderen vaak voorkomt. Ik denk dat dit versterkt wordt door de maatschappelijke kijk op de derde levensfase. Ouderen worden niet of nauwelijks nog op hun specifieke kwaliteiten en competenties aangesproken, laat staan dat zij die zelf, of anderen, bewust inzetten en doorontwikkelen net zoals in eerdere levensfasen. De mainstream in de politiek-maatschappelijke discussie zoomt vooral in op afhankelijke, kwetsbare ouderen. We spreken over een enorme vergrijzingsgolf die de samenleving niet alleen veel hoofdbrekens kost, maar ook nog eens veel geld.

SAM_3786

Ik zou dit denken willen omdraaien. Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid worden we met grote groepen mensen tegelijk ouder en ouder. Over vijf jaar hebben we in Nederland maar liefst drie miljoen 65 plussers. We hebben er een hele nieuwe levensfase bij gekregen, die wel twintig jaar of meer kan duren. De grootste groep ouderen kan grotendeels zelf bepalen hoe zij die invult. Uiteraard mede afhankelijk van je (neuro)fysieke gesteldheid. Wil je overwinteren in Spanje, oppassen op je kleinkinderen, vrijwilligerswerk doen, betaald werk blijven doen, in je volkstuintje spitten, koffie drinken met je buren, een hobby uitoefenen, een cursus van ’t een of ander doen of achter de geraniums blijven zitten… het is je eigen keuze. Echter, als gerontoloog durf ik te zeggen dat je dat laatste (achter de  geraniums blijven zitten…) beter niet al te lang kan doen. Rust roest, zeker in deze fase van je leven. Deze levensfase vraagt een pro-actieve houding van de samenleving en de pensionado zelf.

Om niet in het zwarte gat terecht te komen, daag ik alle pensionado’s uit om zich te (blijven) richten op een actief leven. Uiteraard binnen je (on)mogelijkheden. Laat je nooit aanpraten dat je oud bent, zielig en afhankelijk. Laat je anderzijds ook geen Zwitserleven gevoel aanpraten. Je bent oud en wijs genoeg om te weten dat genieten niet vanzelf gaat. Ieder mens heeft inspiratie en uitdagingen nodig, pas dan kan hij zich blijven ontplooien zelfs tot op zeer hoge leeftijd. Wat je daar voor nodig hebt is je eigen ervaringskennis. Met goed ontwikkelde ervaringskennis kun je van grote waarde zijn, allereerst voor je zelf. Je maakt gemakkelijker zinnige keuzes, want met die ervaringskennis heb je een innerlijke kracht opgebouwd, die je in staat stelt zo lang mogelijk de eigen regie over je leven te voeren. Die eigen kracht helpt je daarnaast om je open te blijven stellen voor je directe omgeving en voor de samenleving, waardoor je maximaal actief kan blijven in sociale netwerken.

Zorg dat je gezien en gewaardeerd wordt bijvoorbeeld als een raad-pensionado, een ervaringswijze man of vrouw, die graag al die opgedane ervaringen wil delen met anderen. Normaliter is goede raad duur, maar met drie miljoen pensionado’s kun je stellen dat goede raad niet duur hoeft te zijn. Deze ligt namelijk voor het oprapen, mits je het als samenleving wilt zien en als raad-pensionado zelf wil uitdragen.

 

Geluksmomenten

20170718_092520Na een serie van tien vakantieblogs is het even omschakelen in mijn hoofd. Het reizen met de Transmongolië Express samen met mijn lief is een bijzonder avontuur geweest. We hebben met volle teugen  genoten. Zo’n vakantie duurt voor je gevoel langer dan normaal. Alles speelde zich als het ware af in de vertraagde tijd en dat helpt om extra te genieten. Je hebt weinig andere dingen aan je hoofd, geen beslommeringen of anderszins. Je geniet van het moment, het nu. Je treedt behoorlijk snel uit je comfortzone en je geeft je over aan de omstandigheden. Je past je een beetje aan en probeert nieuwsgierig te zijn naar het waarom en waartoe. Je vindt het vanzelfsprekend dat mensen anders leven dan jij. Je hoeft niet te integreren of te assimileren, maar je toont respect voor de medemens en hun leefwijze. Het is verbazingwekkend dat je in zo’n andere leefomgeving, zo simpel en basic zonder enige luxe, volop kan genieten en zelfs af en toe overrompeld wordt door een immens geluksgevoel.

Enkele dagen geleden valt mijn oog op een advertentie: de Golden Eagle Trans-Siberian Express van Moskou naar Vladivostok. Twaalf dagen met een super luxe trein met compartimenten met privé douche, toilet en twee prachtige restauratiewagons. Prijs all inclusive vanaf 30.000 euro pp. en het maximum aantal deelnemers bedraagt zestig. Ik neem aan dat het voor de deelnemers aan deze luxe reis ook een vakantie is in de vertraagde tijd en dat zij volop zullen genieten. Wel zullen zij minder direct ervaringen opdoen met de lokale bevolking en hun leefomstandigheden. Zij zullen niet ervaren hoe het is om dagen niet te douchen, om over wildplassen en – poepen maar niet te spreken. Ongetwijfeld zullen zij het ook een avontuur vinden en zich hier en daar moeten aanpassen. En het zal hen een gevoel van geluk geven als zij romantisch aan het diner in de rijdende restauratiewagon zitten met een prima glas Bordeaux wijn in hun hand.

Ik vraag me af: ‘Is mijn (ons) genieten en geluksgevoel nu anders, beter, minder dan dat van hen?’ ‘Maakt geld gelukkig(er)?’ is mijn vervolgvraag. Mijn reis was lang niet zo duur, maar voor een gewone vakantie uitgave zit ik wel boven het gemiddelde dat mensen uit (kunnen) geven. Kan het je iets schelen hoe je het doet of wat je doet? Maakt het iets uit? Als je maar geniet en gelukkig bent! Zondag 1 oktober begint de Maand van de Geschiedenis. Het thema dit jaar is geluk. Herman Pleij heeft een essay hiervoor geschreven ‘Ja, we hebben een obsessie met genieten en gelukkig willen zijn’. Er is zelfs sprake van een moderne geluksindustrie, zoals bijvoorbeeld de reisorganisatie branche. Deze speelt in op ons welzijn en welbevinden door ons – gedurende een korte periode – bewust te willen laten genieten en gelukkig te zijn. Het is, zo formuleert Herman Pleij het, maakbaar geluk op bestelling. Bijzonder is, dat ik binnen ‘maakbare geluk op bestelling’ gemerkt heb dat het mogelijk is om echt te genieten en geluksgevoel momenten te hebben. Misschien zelfs is het wel gemakkelijker dan in het ritme van het dagelijkse leven. Diezelfde ervaringen zullen de mensen in de super luxe Golden Eagle trein hebben.

Geluk is voor mij heel persoonlijk en intiem en gaat verder dan genieten. Het is een intieme, persoonlijke gevoelservaring, die je plotseling overkomt en die altijd snel weer verdwijnt. Terugdenkend aan onze vakantie is voor mij het mooiste geluksmoment geweest de vroege ochtend dat ik samen met mijn lief op een klein krukje voor onze ger zat. Midden in de uitgestrekte steppe van Mongolië werd ik overvallen door een diep gevoel van geluk. Het duurde kort, maar het klopte perfect. Ik voelde mij even in het paradijs op aarde.

Het TME avontuur 10

SAMSUNG CAMERA PICTURESAlles in China is groot, groter, grootst. Ooit stonden er langs de Chinese muur van ongeveer 9000 km zo’n 800.000 soldaten. De drie steden die we bezoeken op onze reis barsten uit hun voegen: Beijing heeft 22 miljoen inwoners, Hangzou 10 miljoen en Shanghai 24 miljoen! SAMSUNG CAMERA PICTURESHet is heet, tussen de 35 en 40 graden met een hoog vochtigheidsgehalte in de lucht. We slenteren hele dagen door deze steden en kijken onze ogen uit. In Beijing wordt iedereen op belangrijke locaties en bij de ingangen van de metro streng gecontroleerd. We staan uren in lange rijen bij de Verboden Stad en later bij het Tiananmenplein oftewel het plein van de Hemels vrede, waar in 1989 tijdens een groot studentenprotest een student pal voor een tank blijft staan.

SAMSUNG CAMERA PICTURESHet spannende van reizen in China is, dat je niets kan lezen. We zoeken leuke, orginele eet- en drinkgelegenheden en proberen dan met de vertaal-app op onze telefoon iets te bestellen. Dat is iedere keer een belevenis. De (vaak) jonge bediening rent op ons af en nog voordat we zitten staan ze met hun mobieltje klaar om ons te helpen. Ondanks dat ze tegenwoordig Engels leren op school, spreken ze het nauwelijks. In een restaurantje aan het meer in Hangzou komt na afloop een jonge vrouwelijke bediende naar mijn lief toe met een excuus boodschap handgeschreven op een servetje: ‘Respected lady, Hello! Because my English is so poor, cause your order to be affected. I’m so sorry. I give you my dim sum, I hope you are very happy. Welcome to Hang zhou!’ Ik denk niet dat ze het zelf heeft geschreven.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Ons hotelletje in Shanghai ligt vlak bij The Bund, de grote promenade langs de rivier. Hier kijk je je ogen uit. Niet alleen vanwege de gigantisch hoge, spectaculaire gebouwen, inclusief de beroemde televisietoren, aan de overzijde van de rivier, maar ook vanwege de enorme aantallen toeristen. IMG-20170731-WA0006Waarschijnlijk voor veel geld kun je een trouwshoot doen, waarbij de pseudo bruid een prachtige rode jurk met een enorme sleep aan krijgt en de pseudo bruidegom een prachtig zwarte smoking. Tussen al die toeristen door laten zich daar tientallen koppels zeer serieus, in allerlei standjes fotograferen door een beroepsfotograaf. In deze enorme Chinese metropolen lijkt het leven maakbaar. Het is een plaatjeswereld, vol consumptiedrang, technologische hoogstandjes, maar ook met straatvegers en bewakers in elke straat. De enorme omvang en intensiteit van dit alles is fascinerend om te zien en mee te maken. Onze ervaringen in dit China staan in groot contrast met die in Mongolië. Bij de nomaden hebben we een totaal andere intensiteit van leven ervaren: de dagelijkse worsteling met de natuur, de harde werkelijkheid om te overleven en de noodzakelijke saamhorigheid. Een leven zonder enige luxe, uitgezonderd een mobieltje en een zonnepaneeltje.

Het bijzondere van onze vakantie is dat je in drie totaal verschillende landen rondreist. We hebben in Rusland en in Mongolië dicht bij de bevolking zelf vertoefd. Natuurlijk is het beeld dat je krijgt, beperkt. Voor individuele meningsvrijheid in deze landen wordt door de overheden (in gradaties) geen of weinig ruimte gelaten. De Chinese overheid controleert internet volledig. Facebook, Google en Twitter zijn niet toegestaan. De staat schijnt twee miljoen censoren in dienst te hebben! Toch voel je dat de mensen, en dan vooral de jongeren, op zoek zijn naar (meer) welvaart en luxe. De jongeren die Westers gekleed zijn en bijna allemaal een mobieltje hebben, beseffen dat de hele wereld binnen hun bereik ligt.

SAMSUNG CAMERA PICTURES20170718_092520Ons TME avontuur voelt als reizen op de Zijderoute. Het is redelijk basic qua comfort, maar zeer avontuurlijk en boeiend. Je stapt even uit je comfortzone en ervaart een beetje hoe medemensen ergens op onze wereld wezenlijk anders leven dan jijzelf. We hebben met volle teugen genoten van deze bijzondere reis. Na ruim 22 dagen vliegen we vanuit Shanghai via Moskou terug naar Amsterdam.