Verleden-heden 2

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 61ty8xv577l._sx323_bo1204203200_.jpg

Naast het lezen van Revolusi van David Reybrouck, lees ik ter afwisseling Utopia Avenue van David Mitchell. Deze roman volgt de fictieve rockband Utopia Avenue, opgericht in Soho, Londen in 1967. Ze wordt als groep bij elkaar gebracht als een psychedelisch-folk-rock supergroep. In het boek komen beroemde zangers en bandleden uit die tijd voorbij: David Bowie, Leonard Cohen, Jackson Brown, John Lennon, Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Brian Jones en nog meer. Tijdens het lezen moet ik telkens terugdenken aan een mooie en bijzondere tijd uit mijn leven, beginnend op mijn zestiende.

Ik heb in die jaren geen specifieke popidolen, waar ik op wil lijken, maar één ding is zeker: ik laat mijn krullend haar lang groeien en zo gauw dat kan, laat ik mijn sik staan. Ik voel me een hippe vrijbuiter….

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20210310_170927.jpg

De wederopbouw na de oorlog is min of meer afgesloten. Er komt meer geld beschikbaar, lonen stijgen. In ons ouderlijk huis komt (op afbetaling) een koelkast, wasmachine en televisie. De vrije zaterdag wordt landelijk ingevoerd. De nog jonge babyboomgeneratie waartoe ik behoor, begint te leven en hoe! Weg met de truttige jaren 50! Weg met autoritair gezag! Van mijn eerste verdiende zakgeld (tijdschriften wekelijks rondbrengen) koop ik een kleine pickup met een ingebouwde speaker. Op mijn slaapkamer draai ik mijn eigen plaatjes. Jimi Hendrix tart met zijn gitaarspel elke brave burger van dat moment.

In mijn geboortestad Arnhem schieten de bars voor jongeren als paddenstoelen uit de grond. Op en rond de Korenmarkt zijn bars als de Kameleon, de Buik en de Beer, de Scarabee en een nieuwe Wampie. Overal klinkt muziek uit de speakers. Iedere bar heeft zo zijn eigen type jongeren en muziek. Elk weekend ga ik met vrienden en vriendinnen stappen. Naast het station van Arnhem ligt het terras van het restaurant Carnegie, dat bij mooi weer vol zit met flanerende jongeren. Met de auto kun je rondjes rijden en laten zien hoe stoer, hip en rebels je bent. In die periode rijd ik in een (oude) rode Alfa Romeo Spider met open dak. Ik heb er 1950 gulden voor betaald, weet ik nog.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 1363-weeley-festival-1971-23-1463911225.jpg

In 1971 ga ik met de boot naar het Weeley Festival in Engeland, een driedaags evenement met non-stop muziek dag en nacht. We slapen op het dek van de boot. Op het festivalterrein maken we van gemaaid gras provisorisch een tentje. De toiletten zijn een paar balken boven een groot gat. Het is één lange roes waarin je die dagen doorbrengt. In datzelfde jaar ga ik met de eigenaar van Wampi Huissen – waar ik disc-jockey ben – in een zeer opvallende rode Buggy naar Zuid Frankrijk….natuurlijk Saint Tropez. We slapen daar in een tentje op een camping en eten bonen uit een blikje. Op de boulevard rijdend hebben we met onze auto de nodige bekijks en zelfs stappen er twee hippe meisjes spontaan in de auto, die eigenlijk veel te klein is voor vier personen.

In 1969 heb ik mijn opleiding als onderwijzer-met hoofdakte afgemaakt en werk ik op een 20-klassige basisschool in de wijk Presikhaaf. Ik hoef niet in militaire dienst omdat ik een bewijs van ‘onmisbaarheid’ krijg voor mijn werk op een school in een achterstandswijk. Mijn uiterlijk is geen enkel punt van discussie op deze katholieke school. Ik ben gewoon een hippe meester en sta voor de zesde klas (nu groep acht) met veertig kinderen! De kinderen noemen mij ‘meester Geert’. Het is altijd ‘u’ en nooit ‘jij’. Een aantal collega’s zijn LHBT’ers. Het is normaal en niemand scheldt een leerkracht daarvoor uit.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is sam_4968.jpg

Maar dan komt het mooiste moment uit die periode. Ik word echt verliefd, smoorverliefd. De fictieve roman Utopia Avenue wordt voor mijn lief en mij dé roman des levens. De afgelopen achtenveertig jaar leven we vele mooie en soms moeilijke hoofdstukken. Nog steeds zijn we stikgelukkig. We hopen er samen met onze kinderen, kleinkinderen, familie en vrienden nog veel hoofstukken aan toe te voegen…..zoiets als ‘ze leefden nog lang en gelukkig’.

Verdriet en inspiratie

Het vervolg op mijn blog Verleden – heden 1 krijgt een andere invalshoek dan gepland. De reden is dat vorige week totaal onverwacht mijn zwager overlijdt. Op dat moment staat je leefwereldje op z’n kop. Het verdriet is niet te bevatten. Hoewel zijn gezondheid de laatste jaren niet optimaal is, is kwaliteit van leven bij mijn zevenenzeventig jarige zwager nog volop aanwezig. Nu is hij er niet meer. Op de rouwkaart staan zijn eigen woorden: ‘Verdriet vervaagt en krijgt een andere betekenis. Minder leegte en meer inspiratie’. Prachtige woorden voor allen die hem lief zijn. Zijn leven is voorbij, maar hij heeft niet alleen het leven doorgegeven aan een nieuwe generatie, ook zijn levensmotto van geloof, hoop en liefde en dat geeft inspiratie.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 20210304_095121.jpg

Naarmate je zelf ouder wordt, komt afscheid nemen van dierbaren onvermijdelijk vaker voor. Mijn (eerstelijns)familie en die van mijn lief leven allemaal in de fase van gepensioneerd zijn. Vanuit levensloopperspectief is het de derde en laatste levensfase en we weten dat die eindigt met de dood. Hoe ga je hier zo mee om dat de dood niet je dagelijkse leven gaat beheersen? Wat mijzelf betreft, probeer ik het doodgaan niet als een taboe te bestempelen, maar er af en toe bewust over na te denken, hoe lastig ook. Ik laat het verleden en heden in vogelvlucht voorbijkomen en bedenk mij: ‘Wat heeft het leven mij geboden en wat heb ik anderen geboden en hoe is dat nu? Voel ik mij daar gelukkig bij?’ Het leven krijg je om er iets mee te doen in directe relatie met andere mensen, vind ik. Het zíjn van een sociaal wezen en daar gedurende je leven handen en voeten aan geven en dit zo doorgeven aan de nieuwe generatie, is volgens mij de zin van mijn leven.

Waarom dat zo in elkaar steekt, weet ik niet. Wel weet ik hoe het werkt en voelt in de realiteit van alledag. Bijvoorbeeld maandag 22 februari als op de familieapp het bericht van mijn lieve zusje verschijnt dat haar man is overleden. Ik app en bel mijn kinderen, andere directe familie en vrienden. We delen ons verdriet en praten er over. Deze gesprekken helpen je om met het verdriet om te gaan. Ik bel mijn lieve zusje. Ik weet niet wat ik moet zeggen, maar dat hoeft eigenlijk ook niet. Zij vertelt precies wat er de laatste twee dagen gebeurd is. Dat verhaal zal ze ongetwijfeld nog vele malen doen, ook in haar hoofd.

En dan, enkele dagen later nemen we afscheid met een kleine groep vanwege de coronamaatregelen. Ik zie er tegenop, maar als het eenmaal zo ver is, besef ik weer hoe belangrijk het ritueel van afscheid nemen is. Tijdens de katholieke kerkdienst kijken wij samen terug op zijn leven en spreken dat hardop uit. We zijn dankbaar en gelukkig dat hij er is geweest en zich een waardevolle plek heeft verworven in de samenleving als familielid, echtgenoot, vader, opa, vriend en vele jaren als burgemeester. Zijn kleinkinderen hebben de deksel van de kist met ‘mooie tekeningen voor opa’ versierd. Bij het verlaten van de kerk staat er een kleine erehaag van ambtenaren en politie.

Staand rond het graf nemen we definitief afscheid. We mogen elkaar niet omarmen en knuffelen. We moeten zelfs afstand houden tot elkaar en dat voelt wezensvreemd aan. Ik onderdruk de neiging te applaudisseren voor mijn zwager, voor mijn zusje en voor al die mensen die hier samen zijn.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is img-20161016-wa0007-2.jpeg

Dan, tot slot brengen we – in de geest van mijn zwager – met een glas witte wijn een toost uit als kostbare herinnering aan een mooi en zinvol leven. Verdriet en geluk gaan op dat moment hand in hand…. Het is een moment van intense verbondenheid met elkaar. Iets van het mysterie van de zin van het leven is voelbaar en grijpbaar. Ik koester dat gevoel, het is rustgevend en inspirerend voor vandaag en de dagen die nog gaan komen.

Verleden-heden 1….

Arbeidsvitaminen op de radio bestaat vijfenzeventig jaar…. even oud als ik….. Vijfenzeventig jaar lijkt lang, maar het voelt helemaal niet zo. Op zo’n ijkmoment ben ik mij er van bewust dat in je leven allerlei mensen, gebeurtenissen, herinneringen en ook liedjes met je ‘meelopen’ als een metgezel of konvooi. Het bepaalt in belangrijke mate wie je bent en wat je doet. In mijn blogs komt die verwevenheid van het verleden-heden bijna altijd aan bod. Ik heb als pensionado tijd voor dit type reflectie en helpt mijn rol in deze wereld enigszins te begrijpen en te bepalen. Daarnaast hoop ik als gerontoloog dat deze blogs andere mensen inspireren in hún zoektocht naar een zinvol bestaan.

Zo lees ik deze winterse weken twee dikke boeken: Revolusi van David Reybrouck en Utopia Avenue van David Mitchell. Beiden raken mijn verleden-heden.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is indonesie1-380.jpg
Yogyakarta: foto bij hotel

David Reybrouck beschrijft de geschiedenis van een bizar stukje Nederlands koloniaal verleden in Indonesië aan de hand van tweehonderd laatst levende getuigen. Hij koppelt deze verhalen aan historisch archiefmateriaal. Al lezende komen er herinneringen uit mijn verleden naar boven.

In mijn prille kind-tijd direct na de 2e W.O. worden jonge Nederlandse mannen geronseld om te vechten in Indonesië. Als ik een jaar of zestien ben, heb daar nog met oom Joep, een jongere broer van mij vader over gesproken. In de geschiedenisboekjes van school worden onze koloniale helden de hemel in geprezen en zelfs in 2006 spreekt minister president Jan Peter Balkenende met trots over de VOC mentaliteit. Pal achter mijn lagere school in het centrum van Arnhem zijn in de jaren zestig enkele barakken neergezet waar grote Molukse gezinnen tijdelijk in opgevangen worden. Het ziet er triest en armoedig uit in mijn ogen als tienjarige. We mogen daar overigens niet in de buurt komen van de onderwijzers. Geen idee waarom niet?

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is 1200px-bronbeek_arnhem_5.jpg
Bronbeek

En dan verderop in Arnhem richting Velp ligt het statige landgoed Bronbeek waar oud-militairen van het voormalig Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) worden opgevangen. Bijna wekelijks kom ik daar op woensdagmiddag langs met de trolleybus op weg naar mijn tante in Velp. Ik heb een busabonnement aan een touwtje om mijn nek hangen, maar dat abonnement is alleen geldig voor ritten in Arnhem. Officieel moet ik uitstappen bij de bushalte pal voor Bronbeek en dan moet ik nog twee haltes verder lopen naar mijn tante. Soms blijf ik stiekem zitten in de hoop dat de buschauffeur het niet merkt. Bronbeek associeer ik met oude mannetjes in ‘rare’ KNILL uniformen, want zo zie ik ze door de tuin wandelen. Het maakt wel indruk, maar ik snap er niets van.

Schokkend en gewelddadig zijn de acties van enkele jonge Molukkers in de jaren zeventig: bezetting van de Indonesische ambassade, tweemaal een treinkaping en zelfs een school wordt gegijzeld. Nu vierenveertig jaar later buigt het Gerechtshof zich over het hoger beroep in de treinkapingszaak de Punt uit 1977. Nabestaanden van enkele kapers verwijten de Staat dat zij toen niet had hoeven laten te doden bij de beëindiging van deze kaping.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is indonesie1-352.jpg
Bandung

Geschiedenis valt niet uit te wissen en als we er goed mee omgaan en van leren, kunnen we daar nu in de Nederlandse samenleving ons voordeel mee doen. Bij het lezen van het boek Revolusi gaat er een andere wereld uit het verleden voor mij open. Ik heb mij nooit een bewust en genuanceerd beeld eigen gemaakt van dit stukje koloniale geschiedenis, zelfs niet toen mijn lief en ik in 2007 een vakantierondreis hebben gemaakt op Java en Sulawesi. Natuurlijk hebben we op die reis met eigen ogen heel veel resten van het koloniaal verleden gezien en gevoeld. Het is goed dat de laatste jaren er veel en heftig in ons land gediscussieerd wordt over ons koloniaal verleden, over slavernij en racisme. Het brengt mij tot andere inzichten.

In mijn volgende blog beschrijf ik iets van mijn verleden-heden uit de flower powertijd dat terugkomt bij het lezen van het boek Utopia Avenue van David Mitchell.