Genieten van het moment

‘Je bent nooit te oud om te leren’, bedenk ik mij, tijdens de toespraak ter gelegenheid van de 80ste verjaardag van een vriend. Een van de vrienden voert namens ons het woord en ik hoor hem tegen de jubilaris zeggen: ‘Het meest bijzondere aan jou is, dat jij altijd weet te genieten van het moment.’ En tja, bij die woorden, word ik even geconfronteerd met mijn eigen zwakte. Ik vind dat ik te weinig spontaan kan genieten op sommige momenten. Mijn ratio remt dan mijn gevoel af, hoe vervelend ik dat ook vind. Extra vervelend is, dat ik weet uit ervaring dat mijn gevoel juist een prima leidraad kan zijn, dat ik daar op kan vertrouwen. Terwijl ik daaraan zit te denken, hoor ik de spreker de jarige complimenteren voor die levenshouding. Hij is de spil in de jaarlijkse wijnreis die zo’n 15 wijnvrienden met elkaar maken. Komend jaar zal dat voor de 25ste keer gaan plaatsvinden. wijnreis-loire-056Vele jaren ben ik meegegaan en heb ik genoten van deze fantastisch leuke reizen. Vorig jaar ben ik afgehaakt, vooral omdat deze bourgondische wijnreisjes van drie dagen behoorlijk kostbaar zijn. De spreker verhaalt enthousiast en vol gevoel enkele leuke anekdotes. De 80-jarige jubilaris geniet met volle teugen van deze verhalen. En zoals hij altijd tijdens de wijnreisjes het stralende middelpunt is, is hij dat nu ook zichtbaar op zijn eigen feest. Op dat moment valt bij mij het bekende kwartje. Ik geniet van de jarige en van de woorden die naar hem uitgesproken worden. Ik geniet van het gezelschap waarin ik vertoef. Het besef dringt tot mij door dat de komende wijnreis de zilveren jubileum reis zal zijn. Waarom zou ik niet genieten nu het nog kan? Mijn besluit staat vast: ik ga alsnog mee op wijnreis. Als ik het tegen mijn lief en mijn wijnvrienden zeg, krijg ik hartverwarmend reacties. Ik sta mezelf zowaar toe, even in deze kleine kring stralend middelpunt te zijn.

Uit de krant: vallen

Ik weet niet of het jullie ook opvalt de laatste weken? Heel veel krantenartikelen, TV  tafeldiscussies en Twitterberichten  gaan over ouder worden: Voltooid leven, Vallen wordt steeds meer ouderen fataal, Lijst van Inspectie zorgt voor verbeteringen in verpleegtehuizen, AOW-leeftijd schuift verder op, Vier concrete ideeën tegen Eenzaamheid, Toiletgang driemaal per dag. De mechanismes op deze nieuwsitems zijn standaard. Eerst ontstaat er grote verontwaardiging algemeen, dan komt er altijd wel een politicus in beeld die Kamervragen gaat stellen, vervolgens komen in de talkshows van Pauw, Tan en Van Nieuwkerken gewone mensen aan het woord en het eindigt met ‘de olifant met de lange snuit’.SAMSUNG CAMERA PICTURES Als fulltime pensionado én gerontoloog ben ik in dat nieuws natuurlijk extra geïnteresseerd. Neem nou dat artikel over ‘vallen’. Het aantal ouderen dat overlijdt na een val is in tien jaar tijd verdubbeld. Experts verwachten dat dit aantal de komende jaren stijgt. Een dergelijk artikel wordt groots geplaatst omdat er in diezelfde periode een aantal vreselijk trieste valincidenten plaatsvinden. Een oudere vrouw uit Klarenbeek blijkt vier dagen hulpeloos in haar tuin te liggen. Een oude man uit Leiden ligt vijf dagen dood in huis voordat iemand hem vindt. Een hoogbejaard echtpaar in Noord-Holland is gevallen in de tuin, eerst de vrouw en daarna de te hulp geschoten man. Waarschijnlijk zijn zij door onderkoeling overleden. We weten uit onderzoek dat bij vallen vaak verschillende factoren een rol spelen. Lichamelijke factoren, zoals gezichtsvermogen, duizeligheid, afnemende spierkracht, slecht functionerende gewrichten. Maar ook medicijngebruik of een simpele oneffenheid op het tuinpad. Voor mij als fulltime pensionado is vallen een van de vele risicofactoren die ik bij ouder worden moet zien te tackelen. Er liggen voor mij en voor alle ouderen allerlei ouderdomskwalen en ziektes op de loer. Hoe ga ik om met mijn verminderende mobiliteit, sexualiteit, slecht werkende sluitspier en overgewicht. Ik hoor steeds slechter in gezelschap. Ik heb last van autorijden in het donker. Hoe breng ik mijn dag zinvol door als niet meer werkende. Ik vergeet namen van mensen. Ik baal van het feit dat ik ’s middags een tukkie op de bank doe. Zo kan ik nog wel een A4tje doorgaan met risicofactoren voor ouderen, toegespitst op mijzelf. Maar dat is deprimerend en ook dat is een risicofactor bij ouder worden. Dus de vraag is wat kan ik er zelf maximaal aan doen, wetende dat je niet alles kan voorkomen? Om aan de vele risicofactoren voor ouderen enigszins tegenwicht te bieden probeer ik mij te focussen op de emotie angst. Dat wil zeggen, ik wil angst vermijden, voorkomen. Ik weet dat de helft van 65plussers bang is om te vallen. Deze angst zorgt er soms voor dat men activiteiten als wandelen, fietsen, trappen lopen, boodschappen doen of op bezoek gaan bij familie en vrienden gaat vermijden. Dit vermijdingsgedrag heeft dan weer direct invloed op levensplezier en het vergroot de kans op sociaal isolement. Wat het vallen betreft blijf ik voorlopig nog bewust wonen in een huis met trappen. Ik loop dagelijks vele malen die trappen op en af. Ik stap zo veel als mogelijk op de fiets, bewust niet op een electrisch fiets, maar wel een damesfiets, zodat ik gemakkelijk kan op- en afstappen. Minder gemotiveerd, maar zeker zo belangrijk, zijn de gymnastiek oefeningen die ik elke ochtend, behalve de zondag doe. Meer moeite moet ik doen om gewoon te lopen, te wandelen. Ik heb jaren geleden behoorlijk last gehad van mijn linker heup en mijn rechter knie. Ik ben bang dat ik er weer last van krijg. Daarom moet ik tegen mijzelf zeggen: ‘Zeur niet, je hebt nu nergens last van, loop eens blokje om.’ Ik denk dat dat hardop zeggen, er over praten, schrijven, discussieren met anderen, enorm helpt je angst te tackelen. En leven met minder angst is wel zo prettig!

130 Jaar, mooi niet

De wijngaarden staan er fantastisch bij. Zoveel zon de laatste maanden, de wijnranken hangen barstensvol druiventrossen, het kan niet beter. Het weer is nu wel omgeslagen, het miezert en er staat een koude wind. Eerlijk gezegd is het geen lekker druivenplukken weer. Gelukkig hoef ik als hoogbejaarde betaalde kracht niet het zware werk te verrichten. Er rijden enkele gigantische machines rond, die de druiventrossen losschudden van de ranken en meteen opslaan in een grote bak. Als die bak vol is, wordt deze geleegd in een andere open kar en met de tractor vervoerd naar de verwerkingshal van de wijnboerderij. Daar worden wederom machinaal de druiven van de takjes gescheiden en vervolgens worden de druiven in gistbakken gestort. Mijn werk in de wijngaard bestaat er uit alle achtergebleven druiventrossen met de hand te plukken. Ik ben gekoppeld aan een maatje, een generatie dertiger. Hij heeft een grote bak op zijn rug, waarin de handgeplukte druiven gedaan worden. Natuurlijk praat je met elkaar tijdens het plukken. Hij vraagt mij hoe oud ik ben en waarom ik dit doe. Ik vertel hem dat ik 123 jaar ben, dankzij de anti-verouderingspillen van Andrea Maier. We raken al snel in gesprek over ‘gezond 130 jaar oud worden’. Hij vertelt mij dat zijn generatie er niet over piekert om straks anti-verouderingspillen te slikken, net zo min als de anti-griepprik. Hij citeert Koot en De Bie, beiden nu in de zeventig: ‘Als we nog eens programma zouden moeten maken zou het gaan over genenonderzoek, want dat gaat maar door. En natuurlijk over die kinderachtige, hebberige prognose dat we allemaal 130 jaar oud gaan worden. Je moet er toch niet aan denken? Dan hebben we zonen van 102 en 105. Nou, daar trap je geen balletje meer mee. De Nederlander wil als 130 jaar oude man in het hele land 130 kilometer per uur kunnen rijden, daar komt het op neer.’ En hun betoog eindigt: ‘Laten we God op de blote knieën danken dat we dit niet meer zullen beleven, omdat wij glashard weigeren 130 te worden.’ Nou dat is nog eens een statement! Het is lang geleden dat ik met een niet familielid uit een veel jongere generatie heb gediscussieerd. Onze jonge man betoogt dat de wereld aardig uit balans aan het geraken is. Het natuurlijke proces van geboorte en doodgaan is vervangen door geboorte op bestelling en doodgaan op eigen initiatief. De wereld wordt overspoeld met gezonde hoogbejaarden, die niet weten hoe ze hun dagelijks leven een beetje zinvol door kunnen brengen. Alles hebben ze al een keertje meegemaakt in hun te lange leven. Andere generaties zien ze nauwelijks staan. Interactie tussen generaties is er hoofdzakelijk in gezinsverband. Moe van het druiven plukken en praten lig ik die eerste avond van mijn druivenplukkersavontuur in bed en denk na over de woorden van mijn jonge maatje. Ooit, lang geleden heb ik vrienden gehad. We gingen regelmatig lunchen, een wijnreisje maken, naar het Feijenoord stadion. We kletsten over van alles en nog wat, over het leven, de politiek, de liefde, onze gezinnen, maar ook over de haat van IS in de wereld. We probeerden zo de wereld te begrijpen en er van te genieten wanneer dat maar mogelijk was. Waar is die goeie ouwe tijd, toen geluk nog heel gewoon was? Is die verdwenen na het achter elkaar overlijden van Mieke Telkamp en Eddy Christiani? Mijn droom is aanvankelijk onrustig. Heb ik nog kwaliteit van leven? Ik mis echte vriendschap, het is een vergeten sociaal contact. Mijn wereld is niet groter maar kleiner geworden. Als hoogbejaarde leef ik in mijn eigen familie wereldje en draai daarin rond en rond. Ik leid als 123 jarige een incestueus sociaal leven. Dan wordt mijn droom rustiger, ik lig naast mijn lief. Langzaam vallen onze ogen dicht en onze ademhaling wordt zwakker en zwakker. Een gelukzalig gevoel maakt zich van ons meester. We willen geen 130 jaar worden, mooi niet……