Het gesprek ‘Waartoe zijn we op aarde’ tijdens het kerstdiner met vrienden heeft een mooi vervolg gekregen. Afgelopen week komen vrienden ons een goed nieuwjaar wensen. Zij hebben als presentje het boek van Fokke Obbema bij zich: ‘De zin van het leven, gesprekken over de essentie van ons bestaan.’

Hoe zwaar de vraag feitelijk is, hoe licht en prettig is het om sommige van deze verhalen te lezen. Zo zegt de schrijver A.L. Snijder: ‘Ik houd ontzettend veel van onbenullige dingen doen. Gewone bezigheden waar geen prestatie achter zit en die geen status hebben. Dat is voor mij de essentie van het bestaan. Ik ben helemaal niet van het stellen van grote doelen, dat vind ik een onaantrekkelijke manier van leven.’ Hij verwijst naar Epicurus, Grieks filosoof, vierde eeuw voor Christus, die als hoogste doel een rustig en gelukkig leven wilde leiden door zijn tijd vooral door te brengen met goede vrienden.

Ik word hier gelukkig van. Na mijn werkende bestaan ben ik nu in mijn derde levensfase zoekende naar nieuwe daginvulling. Ik heb altijd geweten dat ik geen hobby-knutselaar ben, maar vooral een mensen-mens. Voor mij zijn contacten met andere mensen een hobby. Ik richt mij allereerst op mijn familie en vrienden. Ik merk dat deze wanneer zij zelf in deze derde levensfase komen, eveneens meer behoefte hebben aan persoonlijk contact. Dat kan samen eten of fietsen zijn, naar een voorstelling gaan, een museum bezoeken of gewoon een bakkie doen en gezellig kletsen over van alles en nog wat…. gewone onbenullige dingen doen….

Al gauw na mijn pensionering word ik actief in mijn directe leefomgeving. Je bent meer thuis overdag en in plaats van alleen je eigen buren, zie je meer en meer andere mede wijkbewoners. Het begint met goedendag zeggen, later gevolgd door een praatje. Van het één komt het ander. Ik ben mijn boekenkast aan het opruimen en zet nu – als het droog is – een bak met boeken op het tafeltje voor ons huis met een briefje: ‘Meenemen mag, ruilen ook.’

Afgelopen jaar 2019 zijn we met enkele wijkbewoners een huiskamer-in-de-wijk gestart. Met een subsidie van de Gebiedscommissie kunnen wij een ruimte in een gebouw bij ons in de wijk huren inclusief koffie en thee. Elke woensdagmorgen kunnen wijkbewoners hier even binnenlopen om elkaar te ontmoeten en een gezellig praatje maken. En er is sprake van een zwaan kleef aan effect: sinds een half jaar hebben we in de wijk een knijpploeg, die elke week een uurtje vuil prikt en de overvolle containers in de gaten houdt. In een heus app-groep worden regelmatig allerlei ervaringen en gewone alledaagse onbenullige dingen uitgewisseld…..  

Mijn mensen-mens hobby gaat ook op als mijn lief en ik een verre buitenlandse vakantiereis maken. Omdat wij meestal een individuele reizen boeken, ontmoeten we gemakkelijker ‘gewone’ mensen in die landen. Twee jaar geleden bijvoorbeeld hebben we Iran bezocht en tijdens de contacten met de Iraanse chauffeurs en gidsen hebben we veel gesproken over de feitelijke situatie in hun land. Deze gesprekken gaan indirect over de onbenullige dingen des levens. Men snakt er naar! Maar er is sprake van een dictatuur met extreme onderdrukking als het gaat om het persoonlijke leven van ieder individu. Van onze gesprekspartners wil niemand oorlog, maar wel hoopt men op een omwenteling, een revolutie zonder geweld. De ‘gewone’ mens wil geen grote daden en doelen, zoals machthebbers vaak stellen. Men wil gewone onbenullige dingen doen…… Simpelweg een rustig, vredig en gelukkig leven leiden en hopen op een goede toekomst voor hun kinderen, 

Ik prijs mij zeer gelukkig in een land te wonen waar ik in vrede en welvaart samen met familie en vrienden …….gewone onbenullige dagelijkse bezigheden mag hebben.

Het is interessant om na vijf jaar pensioen terug te kijken naar je jonge jaren en de jaren dat je bezig bent met huisje, boompje, beestje. Ik zie dan dat de zin van mijn leven gekenmerkt wordt door drie elementen. Allereerst simpelweg iets doen, de dagelijkse activiteiten. Daarnaast is belangrijk innerlijke emoties en gevoelens te ervaren, zoals schoonheid, fijn gevoel en liefde. Tenslotte is bepalend hoe ik mij opstel ten opzichte van relevante gebeurtenissen in mijn leven. Zin geven aan het leven is een procesmatig gebeuren, waar altijd andere mensen direct of indirect bij betrokken zijn. Wij zijn sociale wezens die vanaf de geboorte in staat zijn met vallen en opstaan te ontdekken waar je vrolijk, gelukkig, tevreden van wordt en waarvan niet. Bewust of onbewust ontwikkelen wij een logica van het gevoel. De kunst van het leven is aan die logica van je eigen gevoel zoveel mogelijk zelf sturing te geven. Doorlopend zijn er hoogte- en dieptepunten, dichtbij en veraf, die je dagelijkse leven ingrijpend beïnvloeden. Ik heb gemerkt dat het vooral de dieptepunten zijn waar je extra eigen kracht mee op kan bouwen. Levenservaring noem ik dat.

Deze levenservaring gaat een steeds belangrijker rol in mijn leven spelen. Vanaf mijn pensioen ben ik vooral op mijzelf aangewezen als het gaat om de dagelijkse activiteiten. Aanvankelijk sta ik heel vroeg op. Ik ben een ochtendmens en wil uitproberen hoe een ander dagritme gaat. Ik werk in de ochtenden aan mijn blog en ga daarna klussen aan het vervallen huisje in het volkstuintje dat we net gekocht hebben. Daarnaast besteed ik tijd aan het voorzitterschap van het bestuur van de Pauluskerk. Een nieuwe actie is regelmatig afspreken met vrienden om te lunchen, een bakkie te doen en wat te kletsen. En natuurlijk volg ik met veel genegenheid het huisje, boompje, beestje leven van onze volwassen kinderen. Met het geven van wijze adviezen aan hen probeer ik terughoudend om te gaan, hetgeen niet altijd lukt.

Enkele jaren met pensioen verandert mijn dagritme. Het klussen is klaar en ook niet echt ‘mijn ding’. Ik neem afscheid bij de Pauluskerk, waarmee ik in feite de laatste activiteit stop vanuit het leven vóór mijn pensioen. Er ontstaat nieuwe ruimte in mijn hoofd en natuurlijk tijd. Tot onze grote vreugde wordt onze kleindochter geboren. Een absoluut hoogtepunt in het leven. Ik ben opa en ga zelfs snel een dag per week oppassen. Een ongelooflijke ervaring.

Je bent veel thuis en krijgt meer interesse voor je directe woonomgeving. Voor mij zijn het hebben en onderhouden van warme, sociale contacten een wezenlijk element van zingeving. Ik neem het initiatief samen met enkele wijkbewoners ontmoetingsbijeenkomsten te organiseren. En dat gaat goed. Tientallen mensen komen in beweging en kort geleden starten we zelfs een project schone en groene wijk. Iets samen doen geeft een gevoel van gezien worden, van ‘er toe doen’, maar ook van veiligheid. Ik sta weer gewone tijd op, schrijf nog altijd een blog, ga trouw lunchen met vrienden en concentreer me daarnaast op de buurtactiviteiten.

Kort geleden is mijn lief gestopt met (betaald) werken. Zij zal haar eigen activiteiten en ritme gaan zoeken en vinden. In ieder geval genieten we samen één dag in de week van onze kleindochter. Wij zien deze fase in ons leven wederom als de zoveelste uitdaging er voor te zorgen dat ieders logica van het gevoel in dagelijkse activiteiten – al dan niet samen – aan zijn/haar trekken kan komen.

Vooruitkijkend besef ik dat mijn ouder worden gepaard kan gaan met toenemende gezondheidsproblemen, die vooral chronisch zullen zijn. Ik weet dat ik frequenter geconfronteerd zal worden met ziekte en verlies van dierbaren. Ik weet dat ik dan al mijn levenservaring nodig zal hebben om zo dicht mogelijk bij mijn logica van het gevoel te blijven..

Op ons 45 jarig huwelijksfeest dat wij gevierd hebben met familie en vrienden die ons dierbaar zijn en waar wij mee optrekken in het leven, blijkt de babyboomgeneratie rijkelijk aanwezig. Niet vreemd als je zelf tot die groep behoort. In mijn visie op ouder worden bevindt deze groep zich in de eerste fase van de verkenning van de ouderdom. Zij is redelijk vitaal en gezond en mede daardoor in staat nieuwe vorm en inhoud aan het dagelijkse leven te geven. Ik noem ze de jonge pensionado’s. Op grote schaal zijn zij op zoek naar een hernieuwde invulling van het dagelijkse leven dat wellicht nog 15, 20 jaar of langer kan duren. Deze invulling gaat gepaard met wezenlijke veranderingen op de levensgebieden: lichaam/geest, sociale relaties, materiële situatie, arbeid en inspiratie. Nog meer dan voorheen staat voor de jonge pensionado de zingevingsvraag ‘ doe ik er nog toe?’ centraal. Zin geven aan je leven is een procesmatig gebeuren, waarbij je betekenis en waarde toekent aan het eigen leven in zijn totaliteit of aan aspecten van het eigen leven. Steeds duidelijker wordt dat zin geven alleen tot stand kan komen in interactie met je omgeving.

Er zijn grote verschillen hoe jonge pensionado’s hun dagelijkse leven voortzetten. Als ik kijk naar de babyboomers op mijn 45-jarig huwelijksfeestje valt op dat velen van hen in deze beginnende fase van de ouderdom hun kennis en ervaring blijven inzetten in de samenleving. De randvoorwaarden om wat van deze levensfase te maken in ons welvarende Nederland zijn behoorlijk goed. Sommigen blijven werken omdat ze daarvoor erg gemotiveerd zijn of omdat er behoefte is aan extra inkomsten. Anderen doen vrijwilligerswerk en vinden daarin een zinvolle tijdsbesteding. Dan zijn er die al een hobby en/of sport, zoals tuinieren of golfen hebben. Eindelijk kunnen zij daar veel tijd en energie in stoppen. Weer anderen zijn zo zelfsturend en avontuurlijk dat zij iets totaal nieuws gaan uitproberen. Dat varieert van wonen in Italië tot het volgen van cursussen of een opleiding. Veel jonge pensionado’s die voorheen vooral inspiratie uit het werk haalden, zoeken nu andere inspiratiebronnen. Belangrijker dan ooit bij deze activiteiten zijn de sociale contacten. Je wilt zelf kiezen met wie je iets doet. 

Op enig moment echter zullen wij jonge pensionado’s af zijn en definitief toetreden tot het gilde van de hoogbejaarden. Geen idee wanneer. Ik voel mij als drieënzeventig jarige nog redelijk vitaal en gezond. Maar ik ben mij er van bewust dat ik zo maar in proces van zware achteruitgang terecht kan komen. De risicofactoren bij het ouder worden op sociaal/maatschappelijk, fysiek en psychisch gebied  zijn groot en divers. Je bereikt dan een wezenlijk andere fase in de ouderdom. Je wordt kwetsbaar. Je hebt steeds meer ondersteuning van anderen nodig. Het zal lastiger worden om zelf sturing te geven aan je dagelijkse leven. De wereld om je heen wordt letterlijk kleiner. Ouderen in die situatie zullen, als ze daartoe geestelijk in staat zijn, de vraag stellen: ‘Vind ik mijn leven nog de moeite waard?’ 

Dan is er een grote groep jonge pensionado’s die eenmaal gestopt met werken, absoluut niet weet wat ze nu moet gaan doen. Over het algemeen is deze groep minder zelfsturend en meer afwachtend. In deze fase van het leven is stilstand per definitie snelle achteruitgang. In onze geïndividualiseerde samenleving komen zij in relatief korte tijd achter de geraniums terecht, vereenzamen en worden depressief. 

Ik pleit er voor dat jonge pensionado’s samen optrekken rond het thema ‘de kunst van het ouder worden’. Blijf vitaal en houd elkaar uit het sociaal isolement. Doe dat door met elkaar de gemeenschapszin nieuw leven in te blazen rondom de plekken waar je woont. In mijn wijkje Struisenburg organiseren wij al zo’n twee jaar ontmoetingsbijeenkomsten voor buurtbewoners, houden wekelijks een huiskamer, prikken papier en afval van de straat, doen een actie tegen luchtvervuiling en zetten een boekenkastje voor de deur.

Simpel toch?