Onze Trans-Mongoliëreis komt steeds dichterbij. Mijn lief en ik pakken de draad op waar we deze vorig jaar hebben laten liggen, namelijk in Irkutsk, Siberië en vandaaruit met de trein naar Mongolië en China. In Rusland zijn we toen aan het Baikalmeer beroofd van de handtas van mijn lief met daarin o.a. het paspoort inclusief visa: dat betekende einde vakantie! Binnen twee dagen moesten we via Moskou terug zien te komen in Nederland. Dat is ons gelukt mede dankzij goede hulp. Het is ons, in alle hektiek, ook gelukt onze stresshormonen redelijk onder controle te houden en niet in paniek te raken. Dat is bijzonder als je weet dat stressreacties bij het ouder worden minder vlot verlopen en eerder sterk voelbaar worden. Het is een normaal lichamelijk verouderingsproces dat als effect heeft, dat men vreselijk zenuwachtig wordt en niet goed meer kan denken.

Sociaal geriater dr. Anneke van der Plaats zegt over stress: ‘De pupillen worden nauwer (dan kan men scherper zien), de spieren spannen zich (dan kan men sneller een beweging inzetten), het hart gaat sneller kloppen (dan wordt er meer bloed rondgepompt), men gaat sneller ademhalen (voor meer zuurstof), de bloeddruk gaat omhoog, de stofwisseling versnelt en men kan sneller denken en beter onthouden. Dit alles is erop gericht dat we in actie kunnen komen en zo nodig iets kunnen presteren. Dit samenspel van de organen in het lichaam komt op gang door de stresshormonen en zij worden weer gestimuleerd door het appèl dat op deze mens wordt gedaan. Deze stressreactie speelt zich vele malen per dag in ons lichaam af. Steeds als wij iets moeten gaan doen, in actie moeten komen, ontstaat er zo’n stressreactie. Wij hebben dat evenwichtige samenspel van organen nodig om ons lichaam en onze geest in een soort verhoogde staat van paraatheid te brengen, anders zouden we niets kunnen presteren, al is het nog maar zo klein. Bij het ouder worden verloopt die stressreactie minder goed, niet omdat er méér stresshormonen zijn, maar omdat het samenspel van organen in het lichaam niet goed meer verloopt.’

Ik denk dat veel ouderen voorbeelden kunnen noemen van gewone dagelijkse dingen waar ze extra zenuwachtig van worden: ’s avonds auto rijden, een etentje voor vrienden voorbereiden, huissleutels niet vergeten, op tijd de trein halen, op vakantie gaan etc.. Veel van die normale acties veroorzaken sneller een negatief stressgevoel. Ouderen hebben liever dat dingen voorspelbaar zijn. Een veel gebruikte tactiek is het anticiperen ergens op en daarvoor uitgebreide voorzorgsmaatregelen nemen of het niet meer doen, zoals autorijden in het donker. Het gevaar van dit gedrag is echter ‘onderbelasting’ en dus toenemende stress. Als onderbelasting chronisch wordt, is er groot risico op ziekteverschijnselen als moeheid, nervositeit en pijn.

Omdat ik weet hoe dit in theorie werkt, probeer ik voor mijzelf de stresslat hoog te leggen. Ik rijd inderdaad niet graag ’s nachts grote afstanden met de auto, toch daag ik mijzelf uit het te doen. Soms denk ik, waarom niet in Europa met vakantie rondtoeren in plaats van die avontuurlijke verre reizen aangaan? Uiteindelijk kies ik weer voor de verre reis. Telkens als ik die stresslat hoger leg, voelt dat goed, als een ‘opsteker’. Het geeft mij energie en vertrouwen. Mijn lief speelt daar een belangrijke rol in. Zij is niet alleen jonger maar ook avontuurlijker dan ik. Zij daagt mij op dit gedrag uit. Wat meespeelt is het feit dat zij nog volop werkt en daar veel uitdagingen in tegenkomt.

Als gerontoloog en fulltime pensionado raad ik ouderen aan: Wees je bewust hoe je lichaam en geest samenwerken. Je kunt soms niet alles meer, maar probeer de stresslat hoog te leggen. Je zult ervaren dat je dan een tevreden mens bent.

Zij, 84 jaar, van oorsprong Nederlandse, hij Keniaan, 83 jaar. Tijdens ons tweejarig verblijf in Kenia tussen 1981 en 1983 zijn we vrienden geworden. Deze week geven zij in hun nieuwjaarswens via email een inkijkje in hun huidig leven als hoogbejaarden. ‘Wat ons leven in Nairobi betreft zijn we dankbaar voor onze nog redelijk goede gezondheid. Gerald is nog bezig aan zijn boek over Bantoe wijsbegeerte. Hij heeft meer slaap nodig dan vroeger, dus heeft hij minder uren in de dag om er aan te werken. Bovendien is hij ook bezig aan een project i.v.m. onze boerderij in Kiaruhui Village. Hij denkt er over om geiten te fokken en op te houden met koeien. Deze verandering moet grondig worden voorbereid. Er is wel vraag naar geitenmelk en geiten producten, maar meest in Nairobi. De kwestie is dus of de transportkosten niet te hoog zullen zijn om winst te kunnen maken. Ikzelf zit in een oecumenische groep en daarnaast nog in een buurtcomité om iets te doen aan de grote vervuiling van onze omgeving. Ik kijk verder een boek van een Keniaanse vrouw na, die 91 jaar is en nog goed bij de pinken. Ook moet ik het boek van Gerald natuurlijk nakijken. Wat mijn eigen boek betreft is een nicht bezig het in het Nederlands te vertalen.’

Onze ervaringen in Afrika toendertijd hebben laten zien dat het leven primair gericht is op de basisbehoeften van de mens: zorgen dat je een dak boven je hoofd hebt, dat er eten is en dat je kinderen naar school kunnen gaan. Je bent bevoorrecht als je na de school kan studeren. Dat heeft Gerald gedaan. Hij heeft vervolgens als professor Philosophy and Education op de universiteit van Nairobi gewerkt en zich vooral bezig gehouden met de Afrikaanse cultuur. Tegelijk is hij trouw gebleven aan zijn boerderij in het Nyere District. Want een Afrikaan zorgt niet alleen voor zichzelf en zijn gezin, maar vooral ook voor zijn familie en vrienden. En dat gaat bij redelijke gezondheid gewoon door, gepensioneerd of hoogbejaard.

Als ik kijk naar mijn leven, ben ik drie jaar geleden in een gespreid AOW bedje met wat aanvullend pensioen terechtgekomen. Ik hoef niet voor mijn kinderen te zorgen of voor mijn familie en vrienden, want die wonen ook in Nederland met al haar sociale voorzieningen en vangnetten. Ik noem mij sindsdien fulltime pensionado. Dat fulltime heb ik zelf bedacht. Voor mij betekent het dat ik gewoon door wil gaan, zinvol bezig wil zijn en mij nuttig maken. Het fulltime pensionado-zijn voelt voor mij niet alsof ik daar recht op heb. Eigenlijk ervaar ik het een beetje als luxe, hoewel mijn maandinkomen behoorlijk lager is dan toen ik nog werkte. Als ik dat wel eens aan de leestafel tegen iemand zeg, dan is steevast de reactie: “Joh, daar heb je zelf voor betaald, hoor.’ Dat mag dan zo zijn, maar dan nog.

Met veel hoop op mijn eigen hoogbejaarde toekomst, lees ik daarom wat mijn Keniaanse vrienden allemaal nog doen. Wat is er mooier dan op je 83ste nog blogs te schrijven en tegelijk bezig te zijn in je volkstuintje in de Esch? De uitdrukking ‘achter de geraniums zitten’ kent de Keniaan niet, wel lees ik in het boek van Gerald: ‘A home is for spending the night, not for spending the day.’

Al weer twee maanden heb ik kunnen afkicken van mijn interim taak in de Pauluskerk Rotterdam, die bijna 10 maanden heeft geduurd. Qua dagritme en uitdaging zijn het heerlijke maanden geweest, wel druk, maar zeer bevredigend. De overgang terug naar mijn leventje van fulltimepensionado is echter lastig. Ik wil graag een dag of wat in de week een vaste dagelijkse uitdaging hebben buiten de deur. Ik wil in de running blijven, mijzelf nuttig maken, mij blijven ontwikkelen of, nog mooier gezegd, blijven ontplooien. Zo links en rechts heb ik al eens laten vallen dat ik graag nog iets zinnigs wil doen, wel iets waar ik echt een uitdaging bij voel. Ik ben al mijn hele leven een type dat telkens iets nieuws wil oppakken en ontwikkelen. Ik ervaar die uitdaging dus ook in mijn levensfase van fulltimepensionado. Deze behoefte is een rode draad in mijn leven. Zo gauw mijn leventje gewoon voortkabbelt en ik geen specifieke uitdagingen heb, word ik onrustig. De kern van mijn dagritme als fulltimepensionado is nog steeds gebaseerd op een werkweek. Vijf vroege ochtenden in de week zit ik op mijn kantoortje in huis, achter de geraniums blogs te schrijven. Ik heb maandelijks enkele boeiende lunchgesprekken met vrienden individueel of in groepjes. Ik ben nog actief in vier besturen en houd hier en daar nog wel eens een lezing. Verder klungel ik bij mooi weer wat in ons volkstuintje of in huis, maar dat mag geen naam hebben. Niet op de laatste plaats ben ik huisman en geliefde, en nog geen opa. Om mijn lijf en leden enigszins op een aanvaardbaar peil te houden, doe ik dagelijks wat gymnastiekoefeningen, probeer ik elke dag een wandeling te maken en stap ik regelmatig op de fiets. Alles bij elkaar is er één dagdeel doordeweeks waar ik stevig van baal en dat zijn de middag tussen 2 en 5 uur. Ik weet dan vaak niet goed wat te doen, met als effect dat ik als het ware stil val. Meestal ga ik dan even op de bank zitten lezen om vervolgens in no time in slaap te vallen. Misschien niks mis mee, maar het stoort mij behoorlijk, het bevredigt niet echt en het wordt langzamerhand een obsessie. Vanuit mijn vakgebied ben ik daarom maar weer eens te rade gegaan bij Maslov. Lees verder →