Het gaat tergend langzaam, maar het lijkt erop dat er omdenken plaatsvind in Nederland ten aanzien van ouder worden en de waarde ervan. Er wordt steeds meer gedacht in termen van kansen en mogelijkheden, dan in die van zorg en problemen. Het begint al met vragen als: ‘Wanneer ben je oud?’ ‘Ben je oud vanaf het moment dat je AOW krijgt?’ ‘Doe je er nog toe, als je niet meer hoeft te werken en hoe dan?’

Het besef groeit dat het niet een kwestie is van simpelweg een vaste biologische leeftijdsknop omdraaien. Op politiek landelijk niveau vindt er discussie (of liever gesteggel) plaats over het tijdstip van de AOW leeftijd en het ombouwen van ons pensioenstelsel, meer gericht op individuele grondslag. De wensen en behoeften op het gebied van work-life-balance moet in de huidige tijd van individualisering maatwerk zijn. Tussen werken en niet meer werken hoort een flexibele overgangsperiode, inclusief een life long learning programma. In dat verband is het interessant dat het ministerie van Sociale Zaken onlangs expliciet aandacht vraagt voor de doorontwikkeling van vijfenveertig plussers. Tien jaar geleden heb ik persoonlijk aan de toenmalige minister Donner een onderzoeksrapport overhandigd rond dit thema met als titel ‘Midlife Resourcing, behoud van 45+ talent’.

Ook andere initiatieven poppen up. Via via kom ik in contact met Afterworknet. Het is een landelijk netwerk voor mensen die vlak voor of al in de pensioenfase zitten en die zo graag op een of andere manier zinvol willen blijven participeren in onze samenleving. Deze ouderen zijn zich er van bewust dat zij met al hun ervaringskennis economisch en sociaal kapitaal bezitten. Dat kapitaal willen zij bewust en doelgericht beschikbaar stellen voor mens en samenleving. Op een symposium van dit landelijke netwerk dat nog in de beginfase van ontwikkeling van concrete activiteiten zit, ontmoet ik iemand van Nationale Nederlanden. Zij is manager van het innovatieve programma Carefree Retirement, een programma dat zich richt op ontwikkeling van nieuwe concepten rondom (het voorbereiden op) een zorgeloze oude dag. De thema’s waar NN nieuwe concepten voor wil ontwikkelen zijn breed en zeker niet alleen gericht op financiële dienstverlening. Denk aan vitaal oud worden, duurzaamheid, work-life balance en zingeving. Het blijkt een leuk en zinvol contact, want enkele dagen later word ik door haar uitgenodigd als expert aan te schuiven bij een workshop zingeving.

Voor mij horen zingeving en inspiratie bij elkaar. Ik daag mijzelf al mijn hele leven uit, zoek altijd inspiratie en blijf mij nu bij het ouder worden richten op een actief leven. Een van mijn dagelijkse bezigheden is daarom een blog te schrijven en dat doe ik inmiddels al vanaf 2014. Ik laat mij niet door ouderennota’s en andere gremia aanpraten dat ik oud ben, zielig en afhankelijk. Ik laat mij ook geen Zwitserleven gevoel door commerciële bedrijven aanpraten. Ik ben oud en wijs genoeg om te weten dat genieten niet vanzelf gaat, daar heb je inspiratie en uitdaging voor nodig. Om mij te blijven ontplooien tot op zeer hoge leeftijd hoop ik vooral gebruik te maken van mijn opgebouwde ervaringskennis. Ik weet uit wetenschappelijk onderzoek dat goed ontwikkelde ervaringskennis van grote waarde is, allereerst voor je zelf en van daar uit met je omgeving. Je hebt geleerd (zinnige) keuzes te maken of er op te vertrouwen dat die keuzes er komen. Met ervaringskennis bouw je innerlijke kracht op, die je in staat stelt zo lang mogelijk de eigen regie over je leven te voeren. Die eigen kracht helpt je daarnaast om je open te blijven stellen voor je directe omgeving en voor de samenleving, waardoor je maximaal actief kan blijven in sociale netwerken.

Zo’n workshop zingeving bij NN is natuurlijk ‘kaasje’ voor mij als fulltime pensionado en gerontoloog met een missie om dat omdenken in ouderenland te stimuleren. Eerlijk gezegd geeft het een heerlijke boost energie…..’Je doet er toe!’

 

Vanaf deze maand is mijn lief zoets als ‘prépensionado’ en dat heeft tot gevolg dat er qua leefpatroon iets wezenlijks in onze dagelijks bestaan verandert. Uiteraard voor haar zelf in de eerste plaats. Hoe gaat zij haar derde levensfase handen en voeten geven? Maar evenzeer, hoe gaan we dat met elkaar doen? In de afgelopen jaren heb ik een eigen pensionado ritme opgebouwd en mijn lief moet dat nog gaan doen. Alleen al kijkend naar de simpele dagelijkse levensverrichtingen, krijgen die ineens een extra lading.

Dat begint al met het tijdstip van opstaan. Ga je vervolgens samen de dag beginnen met het lezen van de krant? Allerlei praktische huisklusjes worden opnieuw onderwerp van ‘wie doet wat?’ Ik doe de was en kook meestal doordeweeks. Blijft dat zo?  Houden we een weekritme aan van doordeweeks en het weekend, zoals het een beetje is geweest in ons werkzame leven? Doen we ieder ons ding en wat gaan we samen doen? Van de ene dag op de andere vraagt het simpele dagelijkse leven in huis om aandacht en overleg. Uit ervaring wijs geworden stel ik mij daarop in: de komende tijd zal in het teken staan van Buurten in eigen Huis.

Los van de dagelijkse huiselijke beslommeringen is er de vraag hoe je zin geeft aan het leven, nu je niet meer hoeft te werken? Terugdenkend aan mijn eigen begin als pensionado in 2014, probeer ik lange tijd vastigheid te zoeken in activiteiten die ik al heb. Niet alleen zoek ik houvast in de verschillende bestuursfuncties die doorgaan, maar ook probeer ik contacten te koesteren uit mijn oude netwerk. Op zich is daar natuurlijk niks mis mee. Wel merk ik naderhand, dat er wellicht daardoor geen soepele balans in mijn dagelijkse leven ontstaat. Je hinkt als het ware op twee gedachten: zo gewoon mogelijk doorgaan met werken min of meer zoals altijd óf het roer volledig omgooien en 100% eigen verantwoordelijkheid nemen voor je dagelijkse daginvulling. Nu sinds kort de bestuursfuncties zijn beëindigd en het oude netwerk zo goed als verdwenen is, sta ik open voor totaal andere dingen of activiteiten. Het mooie is, dat er nu haast vanzelfsprekend ook nieuwe uitdagingen op mijn pad komen.

Natuurlijk heeft in dit proces mijn lief een zeer belangrijke rol vervuld. Ik ga er van uit dat ik dat ook bij haar zal doen. Zij is avontuurlijker dan ik en zoekt gemakkelijker het onbekende op. Ik ben iets berekender en minder spontaan. Als dit goed werkt (en dat doet het bij ons heel vaak) dan versterk je elkaar positief. Dat gebeurt al meer dan vijfenveertig jaar, zij het met vallen en opstaan. Kijkend naar onze gezamenlijke levensloop van al die jaren, hebben we veel invloed gehad en nog steeds, op elkaars persoonlijke ontwikkeling, op de carrière van eenieder, op de opvoeding van onze kinderen. De bandbreedte van onze gezamenlijke ervaringskennis is groot en dat geeft vertrouwen voor de nabije toekomst. Avonturen durven wij aan te gaan. Ruim dertig jaar geleden hebben we twee jaar in Afrika gewoond en gewerkt. Daarna zijn we in Rotterdam beland en hebben daar een gezin gesticht en een nieuw leven opgebouwd met spannende carrière switchen voor ons beiden. De laatste jaren vinden we het uitdagend om samen verre vakantiereizen te maken naar bijzondere landen.

Het nieuwe avontuur, samen optrekken in de derde levensfase, is met die achterliggende ervaringen een hoopvolle opdracht. Onze gezondheid is goed en ik hoop dat dat nog lang zo blijft. Mijn lief gaat haar eigen proces van een nieuwe daginvulling vormgeven. Ik weet dat zij dat doet vanuit een avontuurlijke en open mind. Mijn eigen rol vraagt om enige terughoudendheid. Zij moet het vanuit haar eigen kracht doen.

En wat de dagelijkse huiselijke beslommeringen betreft: samen aanpakken is voor ons een eitje…..

 

Op onze Trans-Mongoliëreis van 2017 maak ik in de Russische stad Irkutsk deze foto. Het verbaast mij een Nederlandse Sparwinkel te zien op deze plek. Afgelopen zaterdag lees ik een artikel in Trouw met als titel: ‘Spar blaast buurtsuper nieuw leven in’. Met een jaaromzet wereldwijd van 40 miljard euro blijkt De Spar een van de grootste foodretailers van de wereld te zijn!

Enkele jaren geleden gooit de super het roer om. Men richt zich voortaan op kleine winkels met een sociale functie. ‘Wie een Spar-formule wil exploiteren komt alleen door de selectie als hij of zij een sociaal maatschappelijke antenne heeft’, aldus het artikel in Trouw. ‘We willen weer dat buurtgevoel. Wat ooit iets kneuterigs was, dat is nu de kracht’. Ik krijg er meteen goede zin van. Zo klein en tegelijk zo groot denken geeft mij hoop op een zich ontwikkelende, globaliserende wereld waarin mensen zich toch goed thuis kunnen voelen.Ik lees ook voor het eerst waar de letters DE SPAR voor staan: Door Eendrachtig Samenwerken Profiteren Allen Regelmatig.’

Hoe klein en behapbaar kun je voor jezelf het dagelijkse leven maken? Een ander mens in lijf en leden ontmoeten is daarbij van groot belang, feitelijk van levensbelang. De mens leeft bij de gratie van sociaal contact, dichtbij en soms veraf. De mens is in wezen coöperatief ingesteld. Sociaal contact, terug kunnen vallen op iemand is een belangrijke voorwaarde om prettig te kunnen leven. Als het gaat om voorkomen van een gevoel van eenzaamheid of erger nog een sociaal isolement, is het van groot belang om op iemand terug te kunnen vallen die je volledig vertrouwd. In mijn afstudeerthesis als gerontoloog heb ik hier het begrip ‘intimiteit ‘ aan gekoppeld en dit als volgt gedefinieerd: intimiteit is de hoogste mate van vertrouwelijkheid in jezelf én in je relatie tot de ander, die ontstaat op het moment dat de mens zichzelf kan zijn in zijn persoonlijk leefgebied’.

Dat persoonlijke, intieme leefgebied is allereerst je eigen domein, je huis, je appartement, je kamer. Dit privédomein bevindt zich vervolgens in een buurt, een plek, een stad, een dorp, een land. Hoe intiem verhoud je je met elkaar in die omgeving en welke externe hulpbronnen gebruik je daarvoor? In onze tijd van individualisering zien we in steden waar over het algemeen allerlei gemeenschappelijke voorzieningen zijn, steeds minder sociale cohesie. In de kleinere dorpen waar gemeenschappelijke voorzieningen om financiële redenen verdwijnen zien we de oorspronkelijke sociale samenhang afbrokkelen.

De Spar probeert met de buurtsuper welbewust dit sociaal-maatschappelijke gebied vanuit commercieel-economisch principe uit te nutten. In hun filosofie hoort er een koffietafel midden in de zaak te staan, is een praatje maken met de klant standaard en wordt het assortiment maximaal afgestemd op de behoefte van de klanten in deze buurt. Een gemeente zou wat mij betreft prioriteit moeten geven aan voorzieningen in de wijk, die sociale cohesie bevorderen.

Een goede stap is er in Rotterdam gezet. De Gebiedscommissie die sinds twee jaar in de Rotterdamse wijken de oude Deelgemeente vervangt stimuleert sociaal-maatschappelijke activiteiten en stelt daar kleine bedragen voor beschikbaar. Als je de handschoen oppakt, kun je een bewonersinitiatief opstarten, zoals ik afgelopen jaren gedaan heb: Verbetering Luchtkwaliteit Maasboulevard en Buurten aan de Maas.

Op de Kerstbuurtborrel in december hebben we een kerstwensboom neergezet. Aan het eind van de goed bezochte avond hangt deze vol met buurtwensen: ‘meer buurten met elkaar, een buurt BBQ houden, meer minibiebs in de wijk, een leesclubje – museumclubje – wandelclubje vormen, een zangkoor opzetten, een expositie organiseren van eigen kunstenaars, meer planten(bakken) voor de gevels en minder tegels in de tuintjes.’

Langzaam groeit er in ons wijkje iets meer sociale cohesie en dat geeft deze gepensioneerde burger moed!