In Rotterdam zal rond 2035 ruim één vijfde van de bevolking 65 plus zijn, zo lees ik in de Samenwerkingsagenda Rotterdam ‘Ouder en Wijzer’, een beleidsnotitie van december 2018. Een groeiend aantal mensen blijft langer gezond en vitaal en zal dus op de een of andere manier actief betrokken willen zijn bij de stad. De grootste stijging vindt plaats onder de 75 plussers, die grotere kans op gezondheidsproblemen hebben. Rotterdam wil goed voorbereid zijn op deze veranderende bevolkingssamenstelling en daarom (citaat): ‘Samen met ouderen aan de slag gaan op vier pijlers: Vitaal, Er toe doen, Wonen en Woonomgeving, Zorg en Ondersteuning.’

Onlangs ben ik als lid van het Afterworknet samen met anderen uitgenodigd om met wethouder Sven de Langen te praten over deze nota. Vanuit de Afterworknetvisie wordt aandacht gevraagd voor het feit dat er steeds meer ouderen zijn die graag onder bepaalde voorwaarden door willen werken na het pensioen.

In zijn algemeenheid wil, naar mijn idee, ieder mens dus ook de oudere, er toe (blijven) doen en actief deel uitmaken van de samenleving. In de derde levensfase kan de oudere helemaal zelf kiezen hoe, wat, wanneer, hoe lang je iets doet. Daarvoor is een kansrijke omgeving, die meer mogelijkheden biedt dan bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of mantelzorg noodzakelijk. Het wordt dan ook tijd voor een goede, eigentijdse support en ondersteuning op dit punt vanuit de samenleving.

Gilde der bakkers

Een van de aanwezigen van de FNV haakt hierop in met het noemen van de term Gilde. Tijdens de Middeleeuwen en nog lang daarna wordt in een Gilde vakkennis en ervaring uitgewisseld via de route leerling-gezel-meester. De meester is na een langlopend proces en het maken van een meesterproef uiteindelijk de hoogste vakman in rang. Maar die tijd is anno 2019 voorbij. Kort door de bocht gezegd: ‘De oudere in het bedrijf kan het niet meer bijbenen’, aldus deze spreker.

We zien inderdaad op heel veel plekken expliciete vakkennis snel verouderen en ingeruild worden voor weer nieuwe kennis of zelfs robotisering of kunstmatige intelligentie. De cyclus leerling-gezel-meester gebaseerd op de typische vakkennis binnen een bedrijf heeft een veel snellere doorlooptijd dan voorheen. Er zullen tegenwoordig in organisaties en bedrijven veel ‘jonge’ meesters zijn in de termen van de Gilde. Echter, er bestaat meer dan alleen vakkennis waarop je competenties ontwikkelt. Uit onderzoek (Baltes) weten we dat de mens ook competenties ontwikkelt door ervaringskennis of tacit knowlegde. Gedurende de tweede levenshelft gaan mensen meer en meer handelen op basis van hun ervaringskennis. Anders gezegd: de ‘oude’meester heeft geleerd in en van het leven door te doen, heeft zichzelf daardoor beter leren kennen en is er wijzer van geworden door deze competenties te blijven ontwikkelen.

Elk bedrijf/organisatie, maar ook de samenleving heeft groot belang bij een goede mix en samenhang/werking tussen generaties oftewel tussen ‘jonge’ meesters en ‘oude’ meesters. De ‘oude’ meester met goed ontwikkelde ervaringskennis heeft aandacht voor zelfreflectie, voor de eigen en andermans verantwoordelijkheden, voor het erkennen van het principe ‘van fouten kun je leren’ en is in staat complexe relaties beter te doorzien en te begrijpen.

Kijkend door deze intergenerationele bril van de Gilde zie ik in onze Rotterdamse samenleving mooie kansen voor die groeiende groep ‘oude’ meesters. We moeten daarvoor wel de ouderenwereld met al haar belangenbehartigers uit hun comfortzone halen en flink opschudden. Anders geformuleerd: we zouden niet alleen, zoals wethouder Sven de Langen (33 jaar jong!) zegt ‘ ouderen op het schild moeten heffen van Ouder en Wijzer’, maar tegelijk de jongere generaties.

Ik pleit voor een Rotterdamse start-up waarin ‘jonge meesters’ en ‘oude meesters’ gezamenlijk onder het motto ‘niet lullen maar poetsen’  aan de gang gaan met de vier pijlers: Vitaal, Er toe Doen, Wonen en Woonomgeving, Zorg en Ondersteuning. Zo zorgen we er samen voor dat onze prachtige, dynamische stad sociaal, maatschappelijke en economisch maximaal aantrekkelijk blijft voor al haar inwoners.

Het gaat tergend langzaam, maar het lijkt erop dat er omdenken plaatsvind in Nederland ten aanzien van ouder worden en de waarde ervan. Er wordt steeds meer gedacht in termen van kansen en mogelijkheden, dan in die van zorg en problemen. Het begint al met vragen als: ‘Wanneer ben je oud?’ ‘Ben je oud vanaf het moment dat je AOW krijgt?’ ‘Doe je er nog toe, als je niet meer hoeft te werken en hoe dan?’

Het besef groeit dat het niet een kwestie is van simpelweg een vaste biologische leeftijdsknop omdraaien. Op politiek landelijk niveau vindt er discussie (of liever gesteggel) plaats over het tijdstip van de AOW leeftijd en het ombouwen van ons pensioenstelsel, meer gericht op individuele grondslag. De wensen en behoeften op het gebied van work-life-balance moet in de huidige tijd van individualisering maatwerk zijn. Tussen werken en niet meer werken hoort een flexibele overgangsperiode, inclusief een life long learning programma. In dat verband is het interessant dat het ministerie van Sociale Zaken onlangs expliciet aandacht vraagt voor de doorontwikkeling van vijfenveertig plussers. Tien jaar geleden heb ik persoonlijk aan de toenmalige minister Donner een onderzoeksrapport overhandigd rond dit thema met als titel ‘Midlife Resourcing, behoud van 45+ talent’.

Ook andere initiatieven poppen up. Via via kom ik in contact met Afterworknet. Het is een landelijk netwerk voor mensen die vlak voor of al in de pensioenfase zitten en die zo graag op een of andere manier zinvol willen blijven participeren in onze samenleving. Deze ouderen zijn zich er van bewust dat zij met al hun ervaringskennis economisch en sociaal kapitaal bezitten. Dat kapitaal willen zij bewust en doelgericht beschikbaar stellen voor mens en samenleving. Op een symposium van dit landelijke netwerk dat nog in de beginfase van ontwikkeling van concrete activiteiten zit, ontmoet ik iemand van Nationale Nederlanden. Zij is manager van het innovatieve programma Carefree Retirement, een programma dat zich richt op ontwikkeling van nieuwe concepten rondom (het voorbereiden op) een zorgeloze oude dag. De thema’s waar NN nieuwe concepten voor wil ontwikkelen zijn breed en zeker niet alleen gericht op financiële dienstverlening. Denk aan vitaal oud worden, duurzaamheid, work-life balance en zingeving. Het blijkt een leuk en zinvol contact, want enkele dagen later word ik door haar uitgenodigd als expert aan te schuiven bij een workshop zingeving.

lunch in Esfahan, Iran 2018

Voor mij horen zingeving en inspiratie bij elkaar. Ik daag mijzelf al mijn hele leven uit, zoek altijd inspiratie en blijf mij nu bij het ouder worden richten op een actief leven. Een van mijn dagelijkse bezigheden is daarom een blog te schrijven en dat doe ik inmiddels al vanaf 2014. Ik laat mij niet door ouderennota’s en andere gremia aanpraten dat ik oud ben, zielig en afhankelijk. Ik laat mij ook geen Zwitserleven gevoel door commerciële bedrijven aanpraten. Ik ben oud en wijs genoeg om te weten dat genieten niet vanzelf gaat, daar heb je inspiratie en uitdaging voor nodig. Om mij te blijven ontplooien tot op zeer hoge leeftijd hoop ik vooral gebruik te maken van mijn opgebouwde ervaringskennis. Ik weet uit wetenschappelijk onderzoek dat goed ontwikkelde ervaringskennis van grote waarde is, allereerst voor je zelf en van daar uit met je omgeving. Je hebt geleerd (zinnige) keuzes te maken of er op te vertrouwen dat die keuzes er komen. Met ervaringskennis bouw je innerlijke kracht op, die je in staat stelt zo lang mogelijk de eigen regie over je leven te voeren. Die eigen kracht helpt je daarnaast om je open te blijven stellen voor je directe omgeving en voor de samenleving, waardoor je maximaal actief kan blijven in sociale netwerken.

Zo’n workshop zingeving bij NN is natuurlijk ‘kaasje’ voor mij als fulltime pensionado en gerontoloog met een missie om dat omdenken in ouderenland te stimuleren. Eerlijk gezegd geeft het een heerlijke boost energie…..’Je doet er toe!’

Vanaf deze maand is mijn lief zoets als ‘prépensionado’ en dat heeft tot gevolg dat er qua leefpatroon iets wezenlijks in onze dagelijks bestaan verandert. Uiteraard voor haar zelf in de eerste plaats. Hoe gaat zij haar derde levensfase handen en voeten geven? Maar evenzeer, hoe gaan we dat met elkaar doen? In de afgelopen jaren heb ik een eigen pensionado ritme opgebouwd en mijn lief moet dat nog gaan doen. Alleen al kijkend naar de simpele dagelijkse levensverrichtingen, krijgen die ineens een extra lading.

Siberië, Irkutsk: Buurten op terrasje…..

Dat begint al met het tijdstip van opstaan. Ga je vervolgens samen de dag beginnen met het lezen van de krant? Allerlei praktische huisklusjes worden opnieuw onderwerp van ‘wie doet wat?’ Ik doe de was en kook meestal doordeweeks. Blijft dat zo?  Houden we een weekritme aan van doordeweeks en het weekend, zoals het een beetje is geweest in ons werkzame leven? Doen we ieder ons ding en wat gaan we samen doen? Van de ene dag op de andere vraagt het simpele dagelijkse leven in huis om aandacht en overleg. Uit ervaring wijs geworden stel ik mij daarop in: de komende tijd zal in het teken staan van Buurten in eigen Huis.

Los van de dagelijkse huiselijke beslommeringen is er de vraag hoe je zin geeft aan het leven, nu je niet meer hoeft te werken? Terugdenkend aan mijn eigen begin als pensionado in 2014, probeer ik lange tijd vastigheid te zoeken in activiteiten die ik al heb. Niet alleen zoek ik houvast in de verschillende bestuursfuncties die doorgaan, maar ook probeer ik contacten te koesteren uit mijn oude netwerk. Op zich is daar natuurlijk niks mis mee. Wel merk ik naderhand, dat er wellicht daardoor geen soepele balans in mijn dagelijkse leven ontstaat. Je hinkt als het ware op twee gedachten: zo gewoon mogelijk doorgaan met werken min of meer zoals altijd óf het roer volledig omgooien en 100% eigen verantwoordelijkheid nemen voor je dagelijkse daginvulling. Nu sinds kort de bestuursfuncties zijn beëindigd en het oude netwerk zo goed als verdwenen is, sta ik open voor totaal andere dingen of activiteiten. Het mooie is, dat er nu haast vanzelfsprekend ook nieuwe uitdagingen op mijn pad komen.

Mongolië: hoofdstad Ulaanbaatar

Natuurlijk heeft in dit proces mijn lief een zeer belangrijke rol vervuld. Ik ga er van uit dat ik dat ook bij haar zal doen. Zij is avontuurlijker dan ik en zoekt gemakkelijker het onbekende op. Ik ben iets berekender en minder spontaan. Als dit goed werkt (en dat doet het bij ons heel vaak) dan versterk je elkaar positief. Dat gebeurt al meer dan vijfenveertig jaar, zij het met vallen en opstaan. Kijkend naar onze gezamenlijke levensloop van al die jaren, hebben we veel invloed gehad en nog steeds, op elkaars persoonlijke ontwikkeling, op de carrière van eenieder, op de opvoeding van onze kinderen. De bandbreedte van onze gezamenlijke ervaringskennis is groot en dat geeft vertrouwen voor de nabije toekomst. Avonturen durven wij aan te gaan. Ruim dertig jaar geleden hebben we twee jaar in Afrika gewoond en gewerkt. Daarna zijn we in Rotterdam beland en hebben daar een gezin gesticht en een nieuw leven opgebouwd met spannende carrière switchen voor ons beiden. De laatste jaren vinden we het uitdagend om samen verre vakantiereizen te maken naar bijzondere landen.

Turkmenistan: Krater van Delweze, Poort naar de hel…

Het nieuwe avontuur, samen optrekken in de derde levensfase, is met die achterliggende ervaringen een hoopvolle opdracht. Onze gezondheid is goed en ik hoop dat dat nog lang zo blijft. Mijn lief gaat haar eigen proces van een nieuwe daginvulling vormgeven. Ik weet dat zij dat doet vanuit een avontuurlijke en open mind. Mijn eigen rol vraagt om enige terughoudendheid. Zij moet het vanuit haar eigen kracht doen.

En wat de dagelijkse huiselijke beslommeringen betreft: samen aanpakken is voor ons een eitje…..