Het klinkt enigszins cynisch om ‘lange adem’ te gebruiken in geval van de coronacrisis. De longen kunnen zwaar aangetast worden door het Covid-19 virus. Maar dat deze crisis nog lang gaat duren is zeker. Zelfs als er een vaccin is ontwikkeld, zal dat niet meteen volmaakt zijn. Ik merk dat de onzekerheid over de duur van deze crisis effect heeft op mijn energie. 

Mijn leefwereldje beperkt zich tot een kleine kring van mensen en qua locatie voornamelijk in en dichtbij ons appartement. Het voelt een beetje alsof ik in een bejaardentehuis leef. Mijn gezondheid is goed, maar ik voel weinig energie. Ik ben pensionado en wil van deze levensfase nog volop leven. En er valt genoeg te doen en te genieten, maar hoe doe ik dat in deze coronatijd?

Belangrijke voorwaarde algemeen voor het invullen van een prettig (dagelijkse) leven is onze omgeving. Hoe kansrijk is deze? Kan ik die voldoende kansrijk maken? Of is deze in al te veel facetten uitermate dwingend en beperkend?

Hoe dan ook de mens is uitgerust met stuurkracht, de een meer, de ander minder. De kunst van het leven is waar mogelijk deze stuurkracht benutten en zo zelf de regie blijven voeren over een deel van je leven. Als je dat in voldoende mate kunt (heb geleerd), voelt datgene wat je doet (of niet doet) goed.

De coronacrisis met al haar maatregelen heeft onze kansrijke omgeving de afgelopen maanden extreem verkleind en onder druk gezet en dat gaat helaas nog lang duren. Voor de een zal dit meer effect hebben dan voor de ander. Wat echter blijft is je eigen stuurkracht.

In deze tijd van lange adem waarin mijn omgeving zeer dwingend bepaald hoe ik mijn dagelijkse leven moet invullen, stel ik mij dus de vraag: “Hoe kan ik mijn stuurkracht zo inzetten, dat ik weer genoeg energie krijg?’

Op het gebied van gezondheid ben ik vanwege mijn leeftijd extra kwetsbaar. Dit heeft behoorlijk effect op de keuzes die ik zelf kan maken. Dat is anders dan met de griep, waar ik jaarlijks een inenting voor haal. Mijn eigen verantwoordelijkheid vraagt de regels die vastgesteld worden door de overheid goed na te leven. Zo spreek ik af met anderen in kleine groepjes, op gepaste afstand. Ik mijd drukke plekken en als ik een terrasje pak, dan zoek ik een rustig open plekje… en zo meer.

Minder regie bijvoorbeeld kan ik pakken op materieel en financieel gebied, want daar zijn externe factoren vele malen belangrijker. Wel heb ik door te verhuizen bewerkstelligd dat onze maandelijkse vaste lasten omlaag gegaan zijn. Mijn lief en ik hoeven als pensionado niet direct te vrezen voor ons inkomen, maar als op langere termijn de economie achteruit gaat, kan dat zomaar wel het geval zijn. Voor veel medelanders is deze coronacrisis nu al qua werk en inkomen een catastrofe. Zij zullen extreem hun best moeten doen om te zoeken naar eigen regie waarmee zij hun dagelijkse leven enigszins dragelijk kunnen maken.  

Om het antwoord te vinden op mijn zoektocht naar eigen regie in deze coronacrisis, kijk ik in mijn directe omgeving naar mensen of zaken die mij inspireren. Ik probeer mij niet te veel mee te laten slepen in alle dagelijkse ellende die over mij uitgestort wordt via allerlei kanalen. Het klinkt misschien wat vaag, maar toch. Positieve ervaringen uit het nu of het verleden, maken mij hoopvol. Ik zoek steun bij anderen en durf die ook te vragen. Wat ik nog lastig vind, maar wel ongelooflijk belangrijk, is het op peil houden van mijn fysieke conditie. Als ik mij fit voel, helpt dat ook mijn hoofd fris te houden.  

We zijn in deze coronatijd meer dan anders op onszelf en de ander aangewezen. Dat vraagt extra stuurkracht van onszelf en van onze medemens. De landelijke slogan ‘Alleen Samen Krijgen We Corona Er Onder’ is daarom zo gek nog niet!

Het jaar 2020 zal ongetwijfeld in mijn persoonlijke levenscanon terechtkomen. Ongekend is de wereldwijde coronacrisis met haar extreme maatregelen ten aanzien van sociale contacten en ons economisch bestel. Dan de altijd ingrijpende gebeurtenis van een verhuizing, dit keer naar een appartement in dezelfde wijk. En in september verwacht ik voor de tweede keer opa te worden, onze tweede kleindochter.

Gemoedstoestand

Dat deze gebeurtenissen veel impact hebben op mijn dagelijkse leven en gemoedstoestand, merk ik pas echt nu ik enigszins bijgekomen ben van de verhuizing. Nu er op dat gebied rust is gekomen, ga ik meer nadenken over de huidige situatie. Ik merk dat ik meer en meer last begin te krijgen van het voorzichtig om moeten gaan met andere mensen en in het bijzonder mijn dierbaren. Ik voel een groot gemis aan persoonlijk contact, aan samen met dierbaren zijn en emoties delen, vooral fysiek.

Afgelopen zondag is onze lieve kleindochter na lange tijd even alleen bij ons geweest. Natuurlijk hebben we haar de laatste maanden regelmatig gezien, maar altijd op een afstandje en bij haar thuis. Dit keer is het een beetje zoals voor de coronacrisis, als ze elke donderdag bij ons is. We doen voorzichtig, maar er is fysiek contact en dat voelt fijn. Het voelt ook een beetje als ‘niet mogen’. Hoe gaat het straks als onze tweede kleindochter geboren wordt? Mogen we haar meteen vasthouden en knuffelen? Of moeten we afstand houden.

Ik weet uit ervaring dat terugkijken in mijn leven naar belangrijke momenten, deze nog eens in gedachten nemen, mij meestal positieve energie geven in het nu. Het is mijn persoonlijke levenscanon. Het helpt mij de huidige situatie niet al te somber in te zien en op ‘beter’ te hopen. Van sommige herinneringen word ik blij en gelukkig, andere roepen een gevoel van dankbaarheid op, weer andere bieden hoop. 

Een deel van mijn persoonlijke canon

Jaarlijks ga ik één of twee keer naar het familiegraf op de begraafplaats Moscowa in Arnhem. Ik denk dan aan mijn vader, die veel te kort in mijn leven is geweest, hij overlijdt 15 juli 1961. Ik denk aan mijn oma’s en opa’s, die ik gekend heb, zij het niet zo lang. Ik droom nog regelmatig over mijn moeder die gelukkig veel ouder is geworden. Zo staande voor het familiegraf, voel ik altijd een grote dankbaarheid opkomen. Ik maak deel uit van een warme familie, die elkaar in voor- en tegenspoed weet te vinden.

Hoe heerlijk is het terug te denken aan februari 1972 als ik mijn lief ontmoet en tot over mijn oren verliefd word. Nog maar kortgeleden, 17 mei 2019, hebben we met onze kinderen, familie en vrienden ons 45 jaar getrouwd-zijn gevierd. Onbeschrijflijk is de geboorte van onze kinderen, februari 1984 en maart 1986 en vele jaren later oktober 2017 ons eerste kleinkind.

Zo zijn er ook gebeurtenissen ergens in de wereld en toch dichtbij, die grote indruk in mijn leven hebben gemaakt. Tijdens mijn kind-zijn hoor ik allerlei verhalen over de 2eW.O. over wat mijn ouders hebben meegemaakt. Hoewel ik vlak na de oorlog geboren ben, voel ik die in mijn lijf. Als mijn lief en ik een militaire coupe meemaken tijdens ons tweejarig verblijf in 1982 in Kenya, lijkt het alsof ik dit eerder heb meegemaakt. Heel vreemd is de ervaring van dat moment: ik blijf rustig en heb vertrouwen in de afloop.

Zo terugkijkend

Het belang van warme sociale contacten heb ik altijd benadrukt in mijn sociale netwerk, dichtbij en veraf. Ook heb ik getracht gebeurtenissen waar je boos of moedeloos van bent geworden, te plaatsen in het perspectief ‘altijd schijnt er licht achter de horizon.’ 

Ongelooflijk dankbaar ben ik, dat ik samen met mijn lief in de levensfase van mater en pater familias ben beland. Wat is er dan een mooier vooruitzicht om in september een nieuw leventje te verwelkomen! En coronacrisis of niet, we hebben er het volste vertrouwen in dat we ook onze tweede kleindochter met z’n allen een warm plekje op aarde kunnen en zullen geven.

Het voelt soms dubbel. We moeten het samen doen in deze coronacrisis. Tegelijkertijd zit ieder van ons er anders en heel persoonlijk in. Ik heb bijvoorbeeld geen astma, suikerziekte, hartproblemen en zo meer. Als ik voorzichtig ben, ben ik niet al te kwetsbaar. Ik hoef mij geen echte zorgen te maken over mijn inkomen. En als fulltimepensionado ben ik er aan gewend mijn eigen dagelijkse ritme te zoeken en te vinden. Dat is nu wel iets lastiger, maar haalt het niet bij al die mensen die of thuis moeten werken of thuis moeten zitten omdat er niet gewerkt mag worden. Hoewel er ten opzichte van het normale leventje deze en de komende periode veel niet kan en mag, heb ik niet echt een reden om te klagen, zeker niet vergeleken met veel andere mensen.

Wat mij deze intelligente lockdown bezighoudt is ‘de kunst in het omgaan met onszelf in relatie tot de ander’ om het maar even zo te zeggen. In onze welvaartsmaatschappij vluchten we vaak voorwaarts. Als er iets vervelends gebeurt, zoeken we meteen naar naar externe, positieve prikkels en dan maar hopen dat het vervelende voorbijgaat. Nu de coronacrisis er is, werkt dat mechanisme niet meer. Deze bizarre tijd van thuiszitten dwingt ons als het ware onszelf intrinsiek te motiveren. Bij intrinsieke motivatie komt de motivatie vanuit de persoon zelf.

Cultuur filosoof Arnold Cornelis: communicatieve zelfsturing in de 21ste eeuw

De cultuur filosoof Arnold Cornelis heeft de 21 eeuw al jaren geleden geduid als volgt: ‘Na de eeuw van wet- en regelgeving, komen we in de eeuw van communicatie en zelfsturing. Wij worden geacht zoveel mogelijk zelf in communicatie met anderen ons leven zin en richting te geven. Wij zijn de regisseur van ons eigen leven geworden. Wij moeten zelf bepalen wie we zijn en wat we belangrijk vinden. Deze nieuwe samenleving bestaat uit individuen die zichzelf (bij)sturen in contact met anderen. Het versterken van communicatieve zelfsturing leidt tot gezondheid en geluk en geeft een gevoel van erkenning, van zinvol bezig zijn.’

Het zijn de negatieve emoties onzekerheid, angst, verdriet, boosheid waar we deze tijd tegen moeten vechten. Gaat mijn bedrijf failliet? Verlies ik mijn baan? In dat perspectief is het anders boos zijn omdat je niet meer naar de kroeg kunt met je vrienden of omdat je vakantie niet doorgaat. Onzekerheid, angst en boosheid gaan hand in hand: hoe lang gaat dit allemaal nog duren? Dat maakt het extra moeilijk. Wat mijn emotie verdriet betreft, merk ik dat er sneller dan normaal tranen naar boven komen: bij het horen van het volkslied, bij het zien van een filmpje over de onmacht van mensen die hun moeder niet mogen bezoeken in het verpleeghuis, bij het horen van het overlijden van een vriend van je broer. Het zal zeker iets te maken hebben met ‘hoe ouder je wordt hoe gevoeliger je reageert’. Dit coronavirus maakt ons, of we willen of niet, nog bewuster van leven en dood dan tevoren. 

Nu we meer dan anders op onszelf en elkaar teruggeworpen zijn, zullen we boosheid, angst en onzekerheid moeten zien  om te buigen naar iets positiefs. Boos zijn op Rutte helpt niet. Wel helpt het te accepteren dat de coronaregelgeving van het kabinet noodzaak is en houvast biedt. Dat accepteren is waanzinnig moeilijk als je kapper of horecaondernemer bent en je beroep niet mag uitoefenen. Daarom zullen we onszelf intrinsiek moeten zien te motiveren in directe communicatie met anderen. Zo geef je elkaar als burgers moed. 

Ik mijn dagelijkse worsteling probeer ik mijn zegeningen te tellen, daar put ik kracht uit. Ik denk dat bijna iedereen die kracht heeft in meer of mindere mate. Laten we deze dagelijkse worsteling met onszelf delen met anderen. Samen blijft het leven meer dan de moeite waard.