Als pensionado, zo merk ik, gaat mijn aandacht meer en meer uit naar mijn directe leefomgeving en dan vooral mijn eigen buurtje. Het is leuk om vanuit de gedachte ‘verbeter de wereld, begin bij jezelf’ op jouw manier en met jouw ervaringen iets actiefs te doen in de buurt. Kortgeleden heb ik op het tafeltje aan de voorkant van ons huis een zogeheten minibieb geplaatst, een kastje met gratis boeken. Ik heb deze kastjes al op meer plekken in andere buurten gezien en dacht telkens ‘dat is leuk voor ons buurtje’. Deze gedachte wordt concreet als mijn lief de boekenkast aan het opschonen is. Ook zij heeft, sinds ze twee dagen per week werkt, meer tijd en aandacht gekregen voor haar directe leefomgeving, in dit geval ons huis. Zij is aan het opruimen geslagen. Het resultaat is dat er tientallen boeken teveel zijn. Wat doe je daar mee? De papiercontainer is zonde, de kringloopwinkel is een goede optie, en dan denk ik ineens aan de minibieb.

In mijn kantoortje staat al heel lang een uit sloophout getimmerd kastje. met daarop een Keniaanse houten pop. Toen wij in 1983 uit Kenya terugkwamen naar Nederland moest ook onze poes mee terug. George, de Keniaanse conciërge van de Nederlandse School, waar ik directeur van was, heeft toen een poezenkastje getimmerd. Op de buitenkant van dit kastje had hij geschreven ‘kali sana’. Dat betekent ‘erg gevaarlijk’ en normaal zeg je dat van een leeuw. Veel Kenianen waren een beetje bang van onze poes. Omdat het een zwarte poes was, dachten zij dat het ongeluk bracht. Tot mijn grote verbazing bleken ook de twee grote herdershonden, die onze compound bewaakten, bang voor haar. Als ze te eten kregen, was black poesie er altijd als eerste bij en wachtten de honden op een afstandje totdat zij uitgegeten was.

In dat kastje is 35 jaar geleden onze poes teruggevlogen met de KLM van Nairobi naar Nederland. Ik bedenk me dat dit kastje geschikt is voor een tweede leven als minibieb en dus vul ik het met de overgebleven boeken, die zo ook een tweede leven krijgen. Overdag bij droog weer zet ik dit kastje buiten. Zo werkt het nu al weer enkele weken en ik merk dat er gebruik van gemaakt wordt. Van enkele buurtbewoners krijg ik leuke reacties. Nu is het eigenlijk de bedoeling dat de minibieb een beetje interactief werkt. Sommige mensen nemen simpelweg een boek mee en dat is prima. Maar je kunt ook een boek meenemen en er een ander boek voor terugleggen. Of je legt er alleen een boek in. Door deze ruilhandel komen er telkens nieuwe boeken en gaat het principe werken als in een echte bibliotheek. Zo kun je het hele jaar door gratis boeken lezen.

Deze minibieb doet mij terugdenken aan de jaren vijftig van de vorige eeuw. Ik groei als kind op in de Arnhemse wijk Alteveer. Zoals overal in die tijd heeft elke wijk zijn eigen winkelpleintje met een kruidenier, een groenteboer, een drogist, een kantoorboekhandel, een slagerij, een bakkerswinkel en een fietsenmaker. Bij de kantoor-boekhandel Noppes (de winkel op de foto uit 1950 met uitgeklapte markiezen) kun je op naam boeken lenen voor een dubbeltje of zo. Het is gewoon business. Deze boeken hebben altijd een harde omslag, welke vervolgens keurig met bruin papier gekaft zijn. Op de rugzijde staat de titel en het genre en de leeftijd voor de lezer. Voorin is een wit papiertje geplakt waarop de datumstempel gezet wordt als je het boek leent. Ik heb daar toen veel boeken uit de serie Arendsoog en Pim Pandoer geleend. In de jaren zeventig stopt de boekhandel er mee. Ik heb er toen nog een aantal als souvenir gekocht, maar weet nu niet meer waar ze zijn.

De afgelopen twee weken heb ik weinig inspiratie voor het schrijven van een blog. Aangezien ik mijzelf de taak heb opgelegd regelmatig een blog te schrijven over mijn leven als fulltime pensionado, stoort mij dat. Het heeft direct invloed op mijn dagritme, want het blog schrijven is een rode draad daarin. Het gevolg is dat ik later opsta, meer loop te treuzelen en mij zelfs af en toe begin te vervelen. Dan duurt een dag lang!

Ik ben meer een denkdoener dan een handwerksman. Omdat daar even de klad in zit, ga ik zowaar diverse kleine klusjes in en rond het huis doen. Helaas verbetert mijn gevoel van ‘lekker in mijn vel zitten’ er nauwelijks van. Ik vraag mij natuurlijk af hoe dat komt? Heeft het te maken met de intredende herfst? Of met het feit dat mijn lief sinds één oktober meer thuis is, omdat zij met deeltijd pensioen is gegaan?

Vanaf mijn fulltime pensionado-zijn, ben ik zelf honderd procent verantwoordelijk voor de invulling van mijn dag. Inmiddels weet ik uit ervaring dat als zich er in mijn directe omgeving kleine of grote veranderingen voordoen het direct invloed heeft op mijn dagritme. Misschien ben ik minder flexibel aan het worden, zodat ik daardoor sneller uit mijn ritme raak? Ik kan niet echt een bevredigend antwoord vinden en dus ga ik geforceerd op zoek naar inspiratie. Het gaat nu eenmaal niet altijd vanzelf. Soms moet je er energie in stoppen, de eigen regie pakken en dat doe ik dan.

Ik geef mijzelf maandagmorgen dus een schop onder de kont en zet mij achter de computer om een blog te schrijven. Op mijn bureau ligt een essay van Hans de Bruijn in Letter en Geest van Trouw over de Amerikaanse verkiezingen van Senaatsleden en Huis van Afgevaardigden. Hij beschrijft daarin hoe de Democratische politicus Beto O’Rourke uit Texas tracht een volledig eigen geluid te laten horen. O’Rourke doet niet mee met reageren op de standaard meningen van Republikeinen en Democraten. Hij vindt die labels er niet meer toe doen. Hij is pragmatisch, niet gericht op het uitvergroten van ‘wij versus zij’. Hij zoekt verbinding tussen mensen en wil met iedereen samenwerken, niemand buitensluiten. Deze (linkse) politicus boort andere emoties aan dan angst en boosheid. Hij heeft een eigen politieke boodschap, uitgaande van het feit ‘dat je alles uit mensen haalt wat er in zit.’ Hij praat over ambities en aspiraties van mensen, over compassie met kwetsbare mensen. Het betekent, aldus de Bruijn ‘een keuze voor een inhoudelijk radicaal ander verhaal, waardoor het midden dus open komt te liggen. Dat combineer je vervolgens met een gematigde, verzoenende houding, een accent op compassie.’

Dit artikel geeft mij inspiratie omdat het aansluit bij het gedachtegoed van de cultuur-filosoof Arnold Cornelis, waar ik een groot fan van ben. In zijn standaardwerk ‘De logica van het gevoel’ (1997) spreekt Cornelis over communicatieve zelfsturing als competentie waarmee het individu als het ware uit zichzelf de uitdaging voelt om negatieve, innerlijke basisemoties als angst, boosheid en verdriet om te zetten in positieve ervaringen. Daarover communiceer je dan met anderen in je omgeving en vice versa. Telkens als dat goed gaat, voel je je een gelukkig mens en zet je een stapje op de weg naar zelfherkenning. Dit individuele leerproces kan alleen slagen als de maatschappij zo ingericht is dat in de cultuur het beeld wordt gewekt van wat mens-zijn is.

In onze maatschappij anno 2018 hebben we dringend veel, heel veel politieke leiders nodig zoals O’Rourke, die mijn medemensen en mij helpen gelukkig te kunnen zijn, op de wijze zoals hierboven beschreven. Jammer is wel dat O’Rourke heeft verloren van de Republikein Ted Cruz. Hoopvol is dat hij veel meer stemmen heeft gekregen dan vooraf gedacht.

Citaat 1: ‘Identiteit is nooit monolithisch maar gelaagd en complex. Het is een recht je eigen identiteit te bepalen, te groeien en te leren, en je gevoel van zelf te definiëren op basis van levenservaring. Identiteit wordt gevormd door opvoeding, door vrienden die je maakt, door boeken die je leest, door reizen die je maakt, door ontmoetingen met wildvreemden en door persoonlijke ambitie en ontwikkeling.’

Citaat 2: ‘Een vruchtbare dialoog is het antwoord op zorgen. Wij moeten angst niet voeden, maar opvangen. Verschillen proberen te overbruggen, van elkaar leren en daadwerkelijk samenleven en beleven. Waarde geven aan kansen van anderen, juist diegenen die geen stem of politiek kanaal hebben. Uit overtuiging dat de kracht van verantwoordelijkheid nemen is wat je er mee doet voor een ander, niet voor de eigen achterban of bevolkingsgroep. Door elkaar niet te reduceren tot één kenmerk van ons wezen. Wees niet stil! Wij zijn met velen.’

Ik ben fan van minister Sigrid Kaag. Haar Abel Herzberglezing van afgelopen zondag maakt indruk op mij. Bovenstaande citaten zijn uit mijn hart gegrepen! Dit is andere koek dan het platvloerse jij-bakken van enkele van onze parlementariërs tijdens de begrotingsdebatten in september. Mijn verlangen gaat uit naar politici die gelaagd denken, die denken in termen van samen-leven, die complexe zaken niet reduceren tot enkelvoudige fake-oplossingen. Ik ben meteen na de Tweede Wereldoorlog geboren en leef sindsdien in vrij en democratisch Nederland. Menselijke waardigheid en gelijkheid zijn de belangrijkste grondwaarden en dat wil ik graag zo houden voor mijn kinderen en kleinkind. Ik zie echter dat onze volksvertegenwoordigers en wij als burgers vaak onvoldoende verantwoordelijkheid nemen om elkaar in alle openheid en goed gefundeerd aan te spreken op deze waarden. We onderhouden daarmee onze democratische grondwaarden niet goed. En op zulke momenten krijgen populisten ruimte om bijvoorbeeld de onafhankelijke rechtstaat te politiseren, om angstgevoelens jegens medelanders en vluchtelingen aan te wakkeren, om weer muren te bouwen om iedere natie, om uit de EU te stappen….

Sigrid Kaag weet uit haar ervaring als bemiddelaar in grote conflictgebieden in de wereld, hoe mensen zwaar onderdrukt kunnen worden omdat de rechtsstaat er niet is. Burgers in die landen zijn overgeleverd aan de willekeur van de machthebbers en durven nauwelijks iets te zeggen, laat staan iets te doen. Ikzelf heb er iets van kunnen merken tijdens onze Zijderoutereis door Iran, Turkmenistan, Oezbekistan en Kazachstan.

Afgelopen vrijdag zit ik voor ons huis op het bankje in de zon, als de buurman-van-een-eindje-verder langs loopt. Ik zeg hem goedendag en merk op dat ik hem een tijdje niet gezien heb. Hij vertelt dat hij afgelopen weken op familiebezoek in Iran is geweest. Al na één week wilde zijn vrouw naar huis, zo erg vond ze het in hun beider moederland. Als ik hem vertel dat wij in augustus op vakantie in Iran zijn geweest, is hij zeer verrast. Hij wil weten waar we geweest zijn en hoe we het land ervaren hebben. Hij is zeer pessimistisch over de situatie in zijn moederland. Zo’n 80% van de mensen wil een andere regering, maar ze zijn doodsbang. Iedereen houdt zich stil….Toch, zegt hij emotioneel, kan het niet lang meer duren en dan komt er opstand.

Diezelfde vrijdagmiddag ga ik naar de tentoonstelling ‘Echt Rotterdams Erfgoed’ in het Museum Rotterdam. Vijfenvijftig ‘gewone’ Rotterdammers laten zien wat zij doen in en voor onze mooie multiculti stad.  Onder het motto ‘Collect to Connect’ wordt elk van deze deelnemers gekoppeld aan een object uit de historische collectie van het museum. Rotterdammers zoals burgemeester Aboutaleb, dr. Mau de sambalman, Tuinmeester Gerrit van de Groene Groeiplekken, Krachtvrouwen Oude Westen, de Pauluskerk, Slagerij Schell ontmoetingsplek op de West Kruiskade, Winne de rapartiest en buurtbemiddelaar. Allemaal Rotterdammers die niet stil zijn, maar van zich laten horen en verantwoordelijkheid nemen voor samen-leven.

Ik besef maar weer eens dat de kracht van de verandering in de mensen zelf zit. Van zo’n vrijdagmiddag krijg ik geweldig goede zin….!