Vakantie vieren doen we het liefst ergens ver weg in een voor ons totaal onbekend land. Vorig jaar hebben we het niet kunnen doen vanwege onze verhuizing en de coronapandemie. Dit jaar is het er wederom niet van gekomen omdat de onzekerheden rond Covid nog groot zijn. De vraag is hoe dat de komende jaren eruit zal gaan zien. En jaren gaan voor mij steeds meer tellen. Dit type reizen wordt niet gemakkelijker als je 75+ bent, althans, die gedachte komt wel eens bij mij op. Ik wil natuurlijk niet in deze levensfase teveel denken in termen van ‘dat kan niet meer’. Toch is er een kans dat ik dit soort vakanties los moet laten en vooral moet genieten van de vele mooie herinneringen. Maar terugkijken is juist iets wat ik niet te veel wil doen. Ik wil leven in het hier en nu.

Met vooruitziende blik hebben mijn lief en ik bedacht ons vakantiegeld voor de eerstkomende jaren te stoppen in een stacaravan in Langweer Friesland. Afgelopen maand hebben we daar 2,5 week vakantie gevierd. We fietsen en wandelen, pakken een Zuiderzeestrandje bij mooi weer, bezoeken leuke plaatsjes als Makkum, Harlingen en Lemmer. En, nog belangrijker, op die dagen ontmoet je andere mensen waarmee je een wijntje of wat drinkt en leuke vakantiegesprekken voert.

Soms vallen herinneringen en het heden echter naadloos in elkaar. Deze vakantie op de camping in Langweer lees ik een bijzonder boek: Zwarte Golf van Kim Ghattas. Ik heb dit gekozen omdat het aansluit bij onze Zijderoutereis in 2018 naar o.a. Iran. Aan de hand van persoonlijke verhalen wordt beschreven hoe de rivaliteit tussen soennitisch Saoedi-Arabië en sjiitisch Iran het leven in het Midden Oosten heeft verwoest vanaf 1979. In dat jaar breekt de Iraanse revolutie uit, wordt de Heilige Moskee in Mekka belegerd en trekt de Sovjet-Unie Afghanistan binnen. Saoedi-Arabië en Iran worden felle tegenstanders en exploiteren vanaf die tijd religie in hun rivaliserende strijd. Het gevolg: extreem sektarisch geweld, het ontstaan van groeperingen als Hezbollah, de Taliban, Al Qaida, de 9/11-aanslagen, de vermoorde journalist Jamal Khashoggi en de opkomst van IS…..

Het is niet te bevatten dat deze strijd al ruim veertig jaar ook mijn/ons leven in de gehele wereld heftig beïnvloedt. Nog erger, terwijl ik dit boek lees, komt in Afghanistan de Taliban wederom aan de macht. Tot ieders verbazing prediken zij tijdens deze machtsovername een zeer gematigde boodschap. Ik ben geen Midden Oosten expert, verre van dat. Maar ik zie een parallel met de gematigde toon van Khomeini vanuit ballingschap vóór 1979. Als hij dan Iran verlost van de Sjah grijpt hij naast de geestelijke macht meteen de politieke macht en sticht de Islamitische Republiek Iran. Hij wordt geestelijk én politiek leider van alle sjiitische moslims in zijn eigen land en wil dat ook daarbuiten worden. Hij dwingt dit alles met vreselijk geweld af. Hij is de eerste geestelijk leider die een fatwa uitvaardigt voor de ‘afvallige’ Salman Rushdie uit India en verlegt daarmee het geweld ver buiten Iran. Andersdenkende burgers in zijn eigen land zijn hun leven niet meer zeker. In 1988 geeft hij bevel via een fatwa tot de massa executie van tienduizenden politieke gevangen. Deze geweldsspiraal, begonnen in 1979, plant zich sindsdien voort in het hele Midden Oosten en Midden Azië en overal elders in de wereld.

Op onze Iran reis hebben we zowel in Teheran als Isfahan Iraniërs gesproken, die zeggen murw gemaakt te zijn door veertig jaar repressie met geweld. Zij hunkeren naar een pluriforme, vrije samenleving, maar die zou wel tot stand moeten komen via een vreedzame revolutie…..Geweld kunnen zij niet meer aan.

De meeste Afghanen willen dit ook. En in alle bescheidenheid denk ik, na het lezen van dit boek Zwarte Golf, te begrijpen dat zij afgelopen weken niet de gewapende strijd met de Taliban aan hebben willen gaan.

Twee of drie blogs per maand schrijven gaat de laatste tijd niet lukken. Praktisch gezien heeft het te maken met ons chaletje in Friesland, waar we afgelopen maand enkele keren naar toe zijn gegaan. Dat geeft een leuke afleiding van al het coronagedoe. Er moet nog van alles geregeld worden, zoals de aanleg van een terrasje en de inrichting daarvan met wat tuinmeubelen. Belangrijk is ook het leggen van contact met de buren op deze camping. Inmiddels hebben we met de meesten kennis gemaakt en dat voelt goed. Zijn we weer thuis in Rotterdam dan overvalt mij de laatste tijd een gevoel van passiviteit. Ik denk dat het te maken heeft met de berichtgeving en communicatie over de politieke situatie waar ons land zich in bevindt én de al langslepende corona-lockdown. Ik krijg er weinig tot geen energie van.

Luister ik naar het nieuws dan hoor ik politici en media zich in grote woorden druk maken over wat wel en niet gezegd is in de formatiebesprekingen of in de ministerraad over Tweede Kamerleden. De achterliggende inhoudelijke discussie over macht en tegenmacht blijft onderbelicht door dit oeverloze gekrakeel door alle partijen. Wat mij daarbij stoort is dat beide ‘kampen’ nauwelijks de hand in eigen boezem steken. Zowel de regering als de Tweede Kamer zijn verantwoordelijk voor allerlei wetgeving waarin fraudebestrijding en wantrouwen naar de burger het uitgangspunt is. Ondertussen lukt het niet om de tienduizenden burgers, die ten onrechte van fraude zijn beticht, eindelijk te compenseren en te rehabiliteren. Het hun aangedane leed wordt alleen maar groter en groter….

Luister ik naar het nieuws rond corona, dan hoor ik deskundigen en niet deskundigen zich al maanden druk maken om wat er allemaal niet goed gaat in vergelijking met andere landen. De maatregelen die telkens – al of niet – aangescherpt worden, vergroten het draagvlak onder de burgers niet, integendeel. Wij, burgers, worden te weinig meegenomen in het hele proces rond corona.

Ondertussen wacht ik op een nieuwe regering die twee urgente thema’s, namelijk een sociaaleconomisch herstelplan na corona én een groots klimaatplan, zal moeten agenderen. In beide plannen zijn draagvlak en betrokkenheid van burgers essentieel. Echter in de afgelopen coronaperiode zijn er heel veel initiatieven opgezet door burgers, die tot nu toe helaas nauwelijks zijn uitgevoerd. Dat moet en kan anders, liefst vanaf vandaag. Gebruik en activeer de kennis van burgers en stuur die kennis aan vanuit een breed deskundig netwerk. Maak op heel korte termijn – vóór de zomer – een eerste herstelplan dat volop ruimte biedt aan al die goed doordachte plannen uit de horeca, de sport, de fitness, de winkels, kunst, cultuur enz.. Ga er van uit dat de burger weet wat goed voor hem is en dat hij graag energie stopt in dingen die goed voor hem zijn. Onze hoofden moeten na al dat coronagedoe weer volstromen met frisse gedachten.

Wat het klimaatplan betreft moeten we eveneens loskomen uit de mantra van ‘dat is te omvangrijk, dat kost te veel geld, het is niet haalbaar’ enz. enz.. Afgelopen week krijg ik in mijn mailbox een uitnodiging voor de voorpremière van de documentaire Het Paradijs op Aarde begint in Nederland met de energietransitie. Een documentaire van Ruud Koornstra, nationaal energiecommissaris.

Wat een energie straalt deze man uit en wat een prachtige voorbeelden laat hij zien! Na anderhalf uur zit mijn hoofd vol frisse ideeën en energie. De film zit vol met Nederlanders, die in ‘schuurtjes’ de prachtigste uitvindingen doen. Nederland kan koploper worden in deze sector. We kunnen de kilmaatdoelstellingen 2030 halen, want we pakken het slim aan met energie, vervoer en gezonde voeding.

Deze documentaire geeft de burger moed! Mijn gevoel van passiviteit op dit moment maakt plaats voor een positieve energietransitie in mijn hoofd. Ik krijg zowaar weer zin om een blog te schrijven.

PS. Je kunt de documentaire vinden op YouTube. Kijk ook maar eens op http://www.energiecommissie.nl

Volgens de columniste Marianne Zwagerman zetten we onze welvaart op het spel om een paar duizend kwetsbare ouderen te redden van de coronadood. ‘Dor hout’ noemt ze die kwetsbare mensen. Als corona hen er nú niet onder krijgt, dan leggen ze over één of twee jaar wel door iets anders het loodje, redeneert ze.

Onze nieuwe dichter des vaderlands Lieke Marsman (30 jaar), die ruim twee jaar geleden kreeg ze te horen dat ze kraakbeenkanker heeft, reflecteert in haar gedichten op de waarde die het leven en de dood krijgen in een mensenleven. Hoe leef je met een levensbedreigende ziekte? “Het is een tijd van ziekte”, zegt Marsman, “en alle zieke en zwakke mensen zijn het afgelopen jaar nagenoeg afgeschreven, als ‘dor hout’. Nou, dorder dan ik op dit moment ben kan eigenlijk niet, maar dat betekent niet dat ik geen ambities meer heb, geen dromen. En zoals ik zijn er in Nederland duizenden mensen.”

De coronacrisis zet mij meer dan ooit aan het denken over hoe we met elkaar samen leven in dit land. Het moge duidelijk zijn dat de dor hout redenering in schril contrast staat met nog steeds ambities en dromen hebben. Ik weet niet of hier sprake is van een generatieverschil: Zwagerman 51 jaar, Marsman 30 jaar en ik 74 jaar. Wat ik wel weet is dat generaties nogal van elkaar kunnen verschillen in de wijze waarop zij in de maatschappij staan, maar elkaar tegelijkertijd hard nodig hebben.

Kijkend naar kenmerken van generaties volgens generatiedeskundige Aart C. Bontekoning, ben ik – Protestgeneratie (1940-1955) – grootgebracht met zoeken naar idealen, met protesteren en polariseren, met zenden en uitleggen (lees ook: drammen). Dat klopt in grote lijnen ook. De Pragmatische Generatie (1970-1985) is veel meer gericht op pragmatisch denken, tijdelijke en wisselende nuttige netwerken, ervan uitgaan dat de neuzen verschillende kanten opstaan. Deze generatie zit ook vaak gevangen in bestaande hiërarchie. Ik zie deze kenmerken duidelijk bij onze huidige politieke leiders. Tien jaar Rutte heeft ons redelijk goed door de crisis geholpen. Echter de aanpak van de coronacrisis de laatste maanden en de vreselijke toeslagenaffaire laten wat mij betreft zien dat het tijd wordt voor wisseling van generatie.

Deze tijd van supersnelle veranderingen, ook mondiaal, vraagt mijns inziens authentiek leiderschap waarbij centraal staat dat we vooral onszelf willen leiden, dat we willen leren van elkaar en van iedereen en dat we doen wat zinvol is. We moeten beseffen dat anno 2021 de diversiteit in onze samenleving en onze plek in de wereld, gewoon een gegeven is. Om die cultuuromslag te bereiken zullen we hokjesgeesten en bestaande grenzen moeten doorbreken.

Over de politiek schrijft onze jonge dichter des vaderlands: ‘Met een infuus in je hand en twintig hechtingen in je rug is het moeilijk te geloven dat de Nederlandse overheid de afgelopen decennia heeft bezuinigd op het ­leven. Op het leven bezuinig je niet. En al helemaal niet als je jaarlijks 1,4 miljard kunt missen…….’

In mijn vorige blog heb ik deze cultuuromslag-wens geïllustreerd aan de hand van de jonge journalist Jesse Frederik, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de oorzaken van de toeslagenaffaire. Hij laat zien hoe ons democratisch systeem op alle niveaus is vastgelopen en dat het een grondige opknapbeurt nodig heeft.

Door het absurd hoge tempo van ontwikkelingen op allerlei gebieden zullen we in onze democratie naar maximale verbinding tussen generaties moeten streven. Kernopdracht is veel van elkaar leren en elkaar daardoor versterken, weten dat anderen op sommige gebieden slimmer zijn. Iedereen, politici, journalisten, burgers hebben daarin hun verantwoordelijkheid te nemen. Jonge mensen als Lieke Marsman en Jesse Frederik bieden mij hoop en vertrouwen.

Ik voel mij geen ‘dor hout’ op mijn vierenzeventigste. Integendeel, ik wil heel bewust met al mijn ambities en dromen in de wereld blijven staan. Ik zie daarom reikhalzend uit naar nieuwe leiders met name uit de Y-Generatie (1986-2000): creatieve, authentieke multi-taskers met frisse en heldere geesten.