Dit artikel verscheen op zaterdag 14 oktober jl. op de opiniepagina van het AD en is geschreven door ds. Dick Couvée van de Pauluskerk Rotterdam. 

In de Pauluskerk kom ik hen dagelijks tegen. Mensen die het niet meer redden. Te weinig geld om van rond te komen, voor jezelf, voor de kinderen. Geen dak meer boven je hoofd, omdat je dat niet meer kon betalen. En mensen met schulden. Altijd weer die schulden. Schulden die je eindeloos gevangen houden en je leven eindeloos onzeker maken. Armoede en schulden, helaas aan de orde van de dag in Rotterdam. Veel mensen denken, dat je nou eenmaal altijd armen en armoede hebt. Vervelend bijeffect van onze kapitalistische samenleving, vooral in perioden van crisis. Sommige mensen ontkennen het bestaan van armoede in Nederland. Het zittende college vond vier jaar geleden, dat Rotterdam de stad moest zijn van en voor stoere, hardwerkende Rotterdammers. Er kon worden bezuinigd op het armoedebeleid. Zijn er dan geen arme mensen in Rotterdam? Het tegendeel is waar. Rotterdam is zo’n beetje de armste stad van Nederland. Ruim 18% van de Rotterdammers leeft onder de armoedegrens. Bijna 120.000 mensen. Eén op de vier Rotterdamse kinderen groeit op in armoede. Volgens de Rotterdamse Rekenkamer kampen meer dan 100.000 huishoudens met ernstige schulden; een kwart daarvan kan niet meer worden afgelost. Steeds meer mensen zijn ook langdurig arm.

Armoede is meer dan het niet hebben van geld. Het is vooral iets sociaals. Als je geen geld hebt, kun je niet mee doen. Alles wat jij bent, wat je zou kunnen bijdragen, het doet er niet toe. Armoede is een vorm van uitsluiting. Mensen worden erdoor in hun bestaan ontkend. Dat is het ergste dat je mensen kunt aandoen, volgens mij. Uit allerlei onderzoek blijkt steeds, dat uitsluiting mensen ziek maakt, minder weerbaar, depressief en ongelukkig. En daarbij: mensen uitsluiten, mensen het gevoel geven dat ze er niet bij horen, dat is niet goed. Voor hen zelf niet. Maar ook niet voor Rotterdam als geheel.
Willen we met elkaar zo’n arm Rotterdam? Of willen we een warm Rotterdam? Daar gaat het om de komende jaren. Rotterdam gaat mij aan het hart, steeds meer. Ik ontmoet prachtige Rotterdammers. Mensen op straat, in de wijken, in de kunst, bij de gemeente, onder de werkgevers, in het onderwijs. Velen vinden, dat het anders moet en anders kan. Zij geloven in Rotterdam. Niet in het harde Rotterdam van “zoek het zelf maar uit”. Wel in het zachte Rotterdam van ‘ik voor ons allen’, van ‘hand in hand, kameraden’.

Ik vind daarom, dat wij Rotterdammers met elkaar moeten gaan bewegen. Van Arm naar Warm. Weg van een stad met zoveel arme, uitgesloten mensen. Naar een stad, waarin iedereen voelt en weet, dat zij of hij erbij hoort. Gewoon, omdat iedere Rotterdammer telt. Gewoon, omdat iedereen iets wil en kan. ‘Ik ben, omdat wij zijn’. Dat is pas stoer! Ik zou graag begin volgend jaar de aftrap nemen. De Pauluskerk kan dat niet op haar eentje. Doe mee, meld je aan. Samen worden we sterk.

Inmiddels beginnen de eerste mensen en instellingen zich te melden. Meedoen kan via: info@pauluskerkrotterdam.nl

Dagblad Trouw kopt vorige week: ‘DSM helpt Rwanda zéf opbouwen’. DSM de grootste voedingsstoffen producent ter wereld heeft in Rwanda de eerste grote Afrikaanse fabriek voor verrijkte voedingsmiddelen geopend. Schrik niet: doel is een jaarlijkse productie van 45.000 ton gezonde pap, goed voor een miljoen mensen. Het levert werk en inkomen voor maar liefst 9000 boeren en boerinnen plus families en toeleveranciers. Op korte termijn gaat het vooral om voeding voor de vele kinderen in Rwanda (40%) die in de eerste duizend dagen na conceptie zodanig ondervoed raken dat ze fysieke en mentale achterstand oplopen. DSM zet daarbij de stap naar lokaal produceren. In grote silo’s worden mais en soya uit heel Rwanda verzameld. De bedoeling is dat er via coöperaties, zonder tussenpersonen, zaken gedaan kunnen worden. De boeren halen zo een hogere marge en via DSM kunnen ze rechtstreeks geadviseerd worden betere oogsten te krijgen. De financiering is mede gedaan door de Wereldbank, het Nederlandse FMO en een Britse evenknie.

Ik vind dit spectaculair nieuws dat helaas weinig aandacht krijgt. Een Nederlandse multinational opererend vanuit een duurzame koers steekt zijn nek uit in een ‘vergeten’ continent. Dat is andere koek dan de oude koloniale en kapitalistische investeringen van multinationals als bijvoorbeeld Delmonte. Dit Amerikaanse bedrijf in voedingsproducten heb ik bezig gezien in Kenya toen ik daar in 1981 woonde en werkte. Met het bouwen van grote plantages ananas en bananen ontwrichtten ze de gehele sociale en economische infrastructuur van het gebied. Zelfstandige boeren moesten hun eigen stukje land opgeven en kwamen in loondienst voor een bedrijf dat vervolgens ook alle producten verscheepten naar Westerse landen. Voor DSM is de wereld duurzaam verbeteren puur business. Zij zijn zich bewust van het feit dat de wereldbevolking van de huidige 7,5 miljard groeit naar misschien wel 12 miljard in 2050. Zij beseffen dat oorlogen, onderdrukking, terrorisme, vluchtelingenstromen in eerste instantie veroorzaakt worden door droogte en armoede op het platteland. Om te overleven trekken mensen naar steden, waarvan er steeds meer komen en die overvol raken. Ook daar redden zij het niet. De oorspronkelijke habitat van deze mensen met al haar sociale en economische verbanden is weg. In 2017 lopen er 65 miljoen ontheemden op onze aardkloot rond.

In ons Keniaanse reisverslag uit 1981 lees ik een gesprek met professor Donders (Witte Pater), die filosofie doceert aan de Universiteit van Nairobi. Hij vertelt dat Kenya 15 miljoen mensen telt, maar de regering publiceert express onjuiste cijfers. Men is bang voor de waarheid, want een bevolkingsexplosie betekent een nog grotere armoede, nog meer trek naar de enkele grote steden. Donders voorspelt dat over enkele tientallen jaren de Afrikaanse bevolking uit haar grenzen zal barsten en Europa en Amerika zullen overspoelen….. Inderdaad, er zijn nu 15 miljoen vluchtelingen in Afrika en dit jaar verwachten we dat 400.000 Afrikanen zullen trachten de Middellandse zee over te steken.

Ik ben maar een simpele ziel zeker als het gaat om de wereldproblemen. Toch denk ik er over na en met mij veel mensen. Zo links en rechts kijkend op internet zie ik dat er heel veel initiatieven lopen om in de wereld duurzamer te ondernemen. Vergelijkend met de VN organisatie denk ik wel eens dat het een zevenmijlstap zou kunnen opleveren als een groot aantal multinationals zoals DSM min of meer eigenstandig een mondiaal verband gaan vormen: de Verenigde Multinationals (VM). Hoofddoel van de VM is het zijn van een mondiaal innovatie platform waar allerlei type marktmodellen van duurzaam investeren ontwikkeld worden. Samen met de VN organisatie en Wereldbank kan gekeken worden waar, hoe en door wie geschikte modellen gerealiseerd kunnen worden. Uiteraard vooral in die gebieden waar grote armoede heerst en waar de politieke wil om mee te doen groot is. De slogan voor de VM kan eerlijk gepikt worden van de Franse president Macron: ‘Make our planet great again’.

Ik heb net de laatste woorden meegezongen met de meute op het marktplein van Rotterdam ‘….DAT ENE WOORD…. FEYENOORD….MIJN FEYENOORD!!!’ of de bal ligt al in het doel. Volledig uitzinnig spring ik samen met die andere duizenden mensen als een gek op en neer, armen om schouders van mensen die ik nooit eerder gezien heb, bierspetters vliegen in het rond. Het is een ongelooflijke apotheose, terwijl de wedstrijd nog geen minuut oud is. De rest van de middag en avond en de maandag erna beleef ik als in een roes. Feestend Rotterdam straalt saamhorigheid uit, jong, oud, blank, zwart, rijk, arm, 178 nationaliteiten…… Ik geniet even met een smiley van oor tot oor van de mooiste en gelukkigste stad in Nederland.

Een week eerder ben ik met mijn lief in Spanje, Fuengirola. Heerlijk een weekje zon happen op het strand, boekje lezen en s’ avonds lekker tapa’s eten in één van de vele restaurantjes op een leuk dorpsplein. Lang geleden in 1973 ben ik daar voor het eerst met mijn lief, mijn zus en moedertjelief naar toe geweest. Dit keer baal ik er een beetje van dat ik een week heb uitgekozen dat Feyenoord kampioen kan worden in de wedstrijd tegen stadsgenoot Excelsior. Ik woon notabene nog geen 500 meter van dit Kralingse stadionnetje en wil dat natuurlijk graag meemaken. Helaas moet ik het doen met een slecht TV beeld op een armetierig uitziend terrasje aan een Spaanse boulevard. Niet alleen het terrasje, ook de wedstrijd blijkt uiteindelijk een sof. Ik ben dan ook als een kind zo blij dat ik zondag alsnog in Rotterdam op de Binnenrotte sta samen met duizenden uitzinnige supporters. De man naast mij blijkt zowaar een bruingezonde overwinteraar uit Spanje, Fuengirola!! te zijn. ‘Toeval bestaat niet’, zou Lee Towers gezegd hebben en voor de honderdduizendste keer schalt zijn ‘Your never walk alone’ over de Binnenrotte. Zelden in mijn leven heb ik mij zo heerlijk spontaan laten meenemen in de euforie van een feestende mensenmassa.

Voorafgaand aan de voetbalwedstrijd sta ik in mijn Feyenoord shirtje samen met enkele honderden Rotterdammers op Plein 1940 waar bij het Zadkine monument het bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 wordt herdacht. Als om een paar minuten voor half twee, onze burgemeester Ahmed Aboutaleb een krans legt en er twee minuten stilte wordt gehouden, hoor ik in de verte duizenden supporters ‘Hand in hand kameraden’ zingen. Het stoort mij niet, integendeel, de stad heeft zich fantastisch opgericht na de oorlog. Ik voel de kracht van verbroedering en hoop. Dit is wat onze burgemeester telkens weer benadrukt en nastreeft. Als een echte burgervader neemt hij het voortouw en vraagt zijn medeburgers mee te doen met de ‘wij samenleving’. Twee dagen na de huldiging op de Coolsingel is hij samen met Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau aanwezig in De Nieuwe Poort, het huis van ontmoeting en inspiratie aan het Weena, hartje Rotterdam. Daar wordt gesproken over hoe je het wij-zij denken doorbreekt. Rotterdammers gaan in gesprek over wat hen tot één volk maakt. Samen proberen zij een antwoord te vinden op de vragen: Wie zijn wij in Nederland? Op welke manier is Rotterdam een voorbeeld voor de rest van Nederland? Dit gesprek is een burgerinitiatief opgezet door LOKAAL, Centrum voor Democratie Rotterdam samen met G1000, Platform voor Democratische Innovatie. De namen mogen een beetje hoogdravend klinken, maar alles op een rijtje zettend van datgene wat er allemaal in Rotterdam gebeurt, inclusief het prachtige kampioenschap van Feyenoord, zou ik het motto willen beamen: ‘We doen het gewoon met elkaar in Rotterdam.’