De Tea Training in Sri Lanka is voor mij een bijzondere uitdaging. In tegenstelling tot de andere deelnemers, waaronder mijn lief, ben ik geen thee expert: ‘Kan ik het inhoudelijk wel bijbenen?’ En dan nog iets…..Ik ben in het groepje van acht veruit de oudste deelnemer. Hoe zullen de anderen daarop reageren?

Dit stemmetje ‘de oudste zijn’ in mijn hoofd zit me behoorlijk dwars. In mijn blog wil ik juist laten zien dat je biologische leeftijd geen negatief etiket van ‘er niet meer bij horen’ hoeft te hebben. Integendeel, met al je opgedane levenservaring kun je juist een zinvolle bijdrage blijven leveren aan de samenleving.

Amba Estate en Kaley Estate zijn de theeplantages waar onze training plaatsvindt. Beide kleine plantages liggen in afgelegen gebieden midden in de natuur. We vertoeven tien dagen in een prachtig groen, bergachtige landschap, zelfs in een tropisch regenwoud. De sfeer is super relaxed en idyllisch.

Tijdens de theorielessen in de buitenlucht, leren we dat thee pas rond 1860 in Ceylon (het huidige Sri Lanka) opkomt, nadat de koffieplantages zijn verwoest door ‘koffieroest’. In korte tijd worden enorme theevelden aangeplant en verrijzen grote theefabrieken. Anno 2024 staat Sri Lanka met haar Ceylon thee op de derde plaats van de wereldexport. Wie kent niet Lipton thee? Probleem is wel de grootschalige ontbossing door de aanleg van theevelden. En ook de levensstandaard van de theeplukkers in deze gebieden is erg laag.

Onze kleinschalige theeplantages functioneren totaal anders dan de ‘grote jongens’. Ze zijn gekocht en opnieuw ontwikkeld door ondernemers die investeren met de intentie zowel financiële rendementen als sociale en milieudoelstellingen te behalen. Zij zijn volledig biologisch en de hele theeproductie gebeurt handmatig. Op dit moment zijn er twaalf van dergelijke plantages verenigd in de open source organisatie ‘Ceylon Artisanal Tea Association’ (CATA) en staan er maar liefst veertig in de wacht om hier bij aan te sluiten.

Deze ondernemers, waarvan we er een aantal mogen ontmoeten, maken veel indruk op mij. Zij hebben hun oorspronkelijke loopbaan waarin denken in termen van groot, groter, grootst centraal staat, achter zich gelaten. Zij zijn op zoek gegaan naar wat écht belangrijk voor hen is in het leven. Deze vorm van ‘herbronnen als mens’ brengt hen bij de natuur en de eigen bronnen. Zij besluiten zich voortaan bezig te houden met op welzijn gerichte levenszaken zoals duurzaamheid, armoedebestrijding en educatie.

Vanaf het moment van ‘herbronnen’ zetten deze plantage eigenaars al hun opgedane ervaringskennis in om de mensen rond deze theeplantages opnieuw te verbinden met de natuur. Met elkaar creëren zij een leef/werkgemeenschap waar duurzame landbouwpraktijken worden gevolgd en waar ethisch met mensen wordt omgegaan. Het is hartverwarmend te zien dat de mensen gelukkig zijn, hun potentieel kunnen benutten, kortom hun leven op een zinvolle manier kunnen vormgeven. Zo draagt CATA op kleine, maar waardevolle schaal bij aan de kwaliteit van leven in dit prachtige land.

Dit jaar ben ik tien jaar met pensioen, een mooi moment om terug te blikken en vooral vooruit te kijken.

De rode draad in deze tien jaar is dat ik veel bewuster dan vroeger bezig ben mijn dagelijkse leventje zo goed en fijn mogelijk door te brengen. De eerste pensioenjaren wil ik in dat bezig zijn ‘er toe doen’, iets zinvols doen in de maatschappij, allerlei vrijwilligerswerk in mijn directe leefomgeving. Al gauw merk ik dat ik dat op dezelfde manier doe als voorheen in mijn werk: erg taakgericht en met veel verantwoordelijkheidsgevoel en doorzettingsvermogen. We voeren actie voor meer groen en schone lucht in onze wijk. Met medewijkbewoners starten we een wekelijkse Huiskamerochtend, waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten onder het genot van een kopje koffie of thee. Al snel ben ik daarnaast actief in het wijkorgaan Buurt Bestuurt. Dan als wij verhuizen naar een appartement in onze buurt meld ik mij meteen aan voor allerlei ondersteunende communicatieklusjes voor de VvE.

De laatste tijd verandert er iets wezenlijks. Regelmatig word ik ‘overvallen’ door een zwaar gevoel van verantwoordelijkheid bij al dit vrijwilligerswerk. Bij de Huiskamer van de wijk bijvoorbeeld vraag mij wel eens af hoe lang ik dit nog wil doen. En dan komen de vragen als: ‘Hoe moet het verder als ik stop? Gaat mijn collega dat dan verder alleen doen? Hoe teleurgesteld zullen de wijkbewoners zijn, die daar elke week even heerlijk met elkaar kunnen praten?’ En tegelijkertijd weet ik, dat ik het zelf ook leuk vind om in de Huiskamer mee te praten.

Mijn spankracht wordt minder en mentaal zit ik sneller dan vroeger aan mijn plafond. Gelukkig ben ik redelijk vitaal en voel mij gezond van lijf en leden. Dat kan in de nabije toekomst nog wel eens drastisch veranderen. Reden te meer, zegt dan een stemmetje in mij, dat ik best meer voor mijzelf mag kiezen en zo genieten van het leven samen met mijn lief.

Het taakgerichte verdwijnt min of meer en het gevoelsbepaalde komt centraal te staan. Meer en meer zoeken mijn lief en ik het savoir vivre gevoel. We passen graag een dagje op op de kleinkinderen (lees: spelen met). Mijn lief heeft de opleiding tot theesommelier gedaan en heeft daarin een nieuwe hobby gevonden. In het najaar ga ik weer via de HOVO een filosofiecursus volgen. Een nieuwe activiteit voor ons is bridgen, lastig om te leren maar sowieso een goede training voor je hersenen. In de zomer wisselen we het drukke en dynamische Rotterdam af met lange weekenden in het heerlijk rustige en landelijke Friesland. Fijn is dat wij ook in Friesland nieuwe sociale contacten opbouwen. Verder wil ik blogs blijven schrijven, klusjes doen in ons volkstuintje en af en toe lekker op vakantie gaan….. Kortom, als achtenzeventig jarige lekker bezig zijn binnen mijn mogelijkheden!

Steeds vaker hoor ik in mijn omgeving mensen vertellen dat ze bezig zijn met het opstellen van een levenstestament. Altijd komt in die gesprekken de angst ter sprake dat je wilsonbekwaam kunt worden en dan niets meer te zeggen hebt over je eigen leven inclusief levenseinde.

Voor mijn lief en mij is het sowieso belangrijk om van elkaar te weten hoe ieder over dit soort zaken denkt en wat hij/zij wenst. Voor de kinderen lijkt het ons fijn als zij weten hoe of wat, zodat zij niet voor een fait accompli komen te staan, zoals wij in het verleden. In 1993 en 2005 hebben mijn lief en ik bij onze moeders totaal onvoorbereid moeten meedenken en meebeslissen toen het levenseinde in zicht was.

Nog kraakhelder staat mij het overlijden van mijn lieve moedertje voor ogen. Ruim dertig jaar geleden wordt zij voor de tweede maal opgenomen in het ziekenhuis met darmkanker, dit keer zonder enig perspectief op genezing. Wij zien haar daar liggen met vreselijke pijn. Ze ervaart geen kwaliteit van leven meer en weet van de arts dat ze dat ook niet meer kan verwachten. Totaal onverwacht voor ons kinderen, laat ze bij volle bewustzijn aan de behandelende artsen en aan ons weten dat ze uit het leven wil stappen. Ze vertelt dat ze dit al heel veel jaren geleden heeft besproken met haar huisarts. Na indringende gesprekken met haar en met ons, beslissen de artsen na lang beraad positief op haar vraag het leven te beëindigen. Op een woensdagmorgen in november staan we met de hele familie, exclusief de kleinkinderen, rond haar bed als ze haar laatste adem uitblaast.

Ik heb grenzeloze bewondering voor haar moed om deze beslissing te nemen. Tegelijkertijd voelt het tot op de dag van vandaag onwerkelijk, misschien wel omdat ik er op dat moment totaal niet op voorbereid ben. Nu ik er zelf over nadenk en dit alles vastleg, besef ik dat op papier zetten redelijk eenvoudig is. Maar wat doe ik als het zover is en ik nog helder van geest ben? Kan ik het opbrengen te vragen om de behandelingen te stoppen of te vragen om euthanasie? Ik zal vast terugdenken aan mijn lieve moedertje en daar kracht uit putten. Diezelfde kracht wens ik dan mijn nabestaanden toe in geval van een dergelijke beslissing als ik wilsonbekwaam ben geworden.

Intussen gaat mijn pensionado leventje rustig verder. Ik ga niet somberen, integendeel. Ik vier het leven elke dag nog volop en wil minstens drieënnegentig worden. En als het even tegen zit en ik wil nog door, zing ik net als vroeger in de bus op schoolreisje uit volle borst:

‘En van je hela, hola, houd de moed erin, houd de moed erin, houd de moed erin…..en als de moed eruit is……pomp het er dan weer in….